خانه | دیوان حافظ | غزلیات | غزل ۰۸۲- آن ترک پری چهره که دوش از بر ما رفت

غزل ۰۸۲- آن ترک پری چهره که دوش از بر ما رفت

نستعلیق
علامه قزوینی

آن ترک پری چهره که دوش از بر ما رفت

آیا چه خطا دید که از راه خطا رفت

تا رفت مرا از نظر آن چشم جهان بین

کس واقف ما نیست که از دیده چه‌ها رفت

بر شمع نرفت از گذر آتش دل دوش

آن دود که از سوز جگر بر سر ما رفت

دور از رخ تو دم به دم از گوشه چشمم

سیلاب سرشک آمد و طوفان بلا رفت

از پای فتادیم چو آمد غم هجران

در درد بمردیم چو از دست دوا رفت

دل گفت وصالش به دعا باز توان یافت

عمریست که عمرم همه در کار دعا رفت

احرام چه بندیم چو آن قبله نه این جاست

در سعی چه کوشیم چو از مروه صفا رفت

دی گفت طبیب از سر حسرت چو مرا دید

هیهات که رنج تو ز قانون شفا رفت

ای دوست به پرسیدن حافظ قدمی نه

زان پیش که گویند که از دار فنا رفت

شرح نوشتاری

معانی لغات غزل

ترک پری چهره: ترک زیباروی، کنایه از شاه‌شجاع.
راه خطا: راه اشتباه، راه دور، کنایه از راه شهر(خطا- ختا) که به دوری ضرب‌المثل بوده است.
نور جهان‌بین: نور چشم، عزیز.
جهان‌بین: چشم.
بر سر مارفت: به سرما آمد، برای ما اتفاق افتاد.
دور از رخ او: از رخ او دور بادا.
احرام: داخل شدن در حرمت زیارت کعبه و برخود حرام کردن بعضی از مباحات به هنگام زیارت.
احرام بستن: بستن دو تکه پارچه سفید نادوخته یکی به کمر و دیگری بر روی دوش و آماده شدن برای زیارت خانه خدا.
صفا و مروه: دو نقطه که هر حج‌گزار بایستی هفت مرتبه این فاصله را رفته و برگردد و این عمل را سعی می‌نامند.
قانون شفا: قواعد مقرر برای معالجه بیمار و درضمن به دوکتاب ابوعلی‌سینا یکی به نام قانون ابن‌سینا درعلم طب و دیگری به نام شفای ابن‌سینا در منطق و الاهیات و طبیعیات اشاره دارد.
دار فنا: خانه نیستی، کنایه از دنیا.
معانی ابیات غزل

(۱) آن ترک زیباروی که دیشب ما را ترک گفت چه اشتباهی از ما دید که به راه خطا (به سوی خطا) رفت.
(۲) از آن لحظه که آن نور دیده از نظرم دور شده هیچ کس به درستی نمی‌داند که از دیدگان من چه اشکهایی ریخته شده است.
(۳) دودی که بر اثر سوز و گداز جگر، از سر ما بلند شد از سر شمع آتش به دل گرفته برنخاست.
(۴) در نبودن و در اثر دوری او پیوسته از چشمان اشکبار سیلاب سرشک جاری و طوفان بلا ایجاد شد.
(۵) دراثر اندوه دوری او از پای درآمدیم و به سبب ازدست دادن آن دارو دست از جان شستیم.
(۶) دل بر این گواهی می‌داد که با دعا کردن می‌توان نعمت وصال از دست رفته‌‌اش را باز یافت، (ومن) مدت مدیدی است که عمررا بر سر دعا گذاشته‌ام.
(۷) در حالی که قبله اینجا نیست چگونه محرم شده و احرام ببندیم و زمانی که صفا از مروه رفته است چه سان سعی صفا و مروه بجا آوریم.
(۸) طبیب، دیروز به هنگام عیادت من با اندوه تمام گفت افسوس که بیماری تو از توانایی مداوا فراتر رفته است.
(۹) ای دوست به دیدار و برای پرسش حال حافظ قدم رنجه کن، پیش از آنکه بگویند او از این دنیا رفت.
شرح ابیات غزل

وزن غزل: مفعول مفاعیل مفاعیل مفاعیل
بحر غزل: هزج مثمن مکفوف مقصور
*
جنگ ونفاق و رقابت و نقض عهد بین فرزندان امیرمبارز‌الدین امری عادی به شمار می‌رفت. شاه محمود، برادر شاه شجاع از طرف سلطان اویس بر علیه برادرش تحریک می‌شد و در سال ۷۶۵ به قصد تسخیر شیراز لشکریانی فراهم ساخت. شاه‌شجاع برای مقابله با برادر از شیراز خارج ولی به سبب خیانت سران لشکر و قهر سلطان احمد برادرش کاری از پیش نبرده به شیراز مراجعت وبالاخره دراثر مذاکره فیمابین شاه‌شجاع به قصد ابرقو از شیراز خارج شد و شاه محمود وارد شیراز و به حکومت نشست. این غزل را حافظ در این زمان که شاه شجاع بالاجبار از شیراز به ابرقو عزیمت کرد سروده و در بیت نخست با عنوان ترک پری‌چهره به کنایه از او نام می‌برد چه نسب شاه شجاع از طرف مادر به ترکان قراختایی می‌رسید و نیز چهره‌ زیبایی داشت. با اندک دقت و تعمق دربارة مضامین ابیات این غزل می‌توان به درجه محبت و دوستی و یکرنگی و جوانمردی حافظ پی برد. وگرنه می‌توانست نان را به نرخ روز خورده و به حاکم فاتح نزدیک شود.
***

شرح جلالی بر حافظ – دکتر  عبدالحسین جلالیان

شرح صوتی
  • شرح استاد حسین آهی

درباره حافظ

خواجه شمس‌الدین محمد بن بهاءالدّین حافظ شیرازی (حدود ۷۲۷ – ۷۹۲ هجری قمری برابر با ۷۰۶ - ۷۶۹ هجری شمسی)، شاعر بزرگ سدهٔ هشتم ایران (برابر قرن چهاردهم میلادی) و یکی از سخنوران نامی جهان است. بیش‌تر شعرهای او غزل هستند که به‌غزلیات حافظ شهرت دارند. گرایش حافظ به شیوهٔ سخن‌پردازی خواجوی کرمانی و شباهت شیوهٔ سخنش با او مشهور است او از مهمترین تأثیرگذاران بر شاعران پس از خود شناخته می‌شود. در قرون هجدهم و نوزدهم اشعار او به زبان‌های اروپایی ترجمه شد و نام او بگونه‌ای به‌محافل ادبی جهان غرب نیز راه یافت. هرساله در تاریخ ۲۰ مهرماه مراسم بزرگداشت حافظ در محل آرامگاه او در شیراز با حضور پژوهشگران ایرانی و خارجی برگزار می‌شود. در ایران این روز را روز بزرگداشت حافظ نامیده‌اند.

۳ دیدگاه

  1. سلام
    من معنيه اين غزل رونمي دونم 🙁

  2. معاني لغات غزل
    ترك پري چهره: ترك زيباروي، كنايه از شاه‌شجاع.
    راه خطا: راه اشتباه، راه دور، كنايه از راه شهر(خطا- ختا) كه به دوري ضرب‌المثل بوده است.
    نور جهان‌بين: نور چشم، عزيز.
    جهان‌بين: چشم.
    بر سر مارفت: به سرما آمد، براي ما اتفاق افتاد.
    دور از رخ او: از رخ او دور بادا.
    احرام: داخل شدن در حرمت زيارت كعبه و برخود حرام كردن بعضي از مباحات به هنگام زيارت.
    احرام بستن: بستن دو تكه پارچه سفيد نادوخته يكي به كمر و ديگري بر روي دوش و آماده شدن براي زيارت خانه خدا.
    صفا و مروه: دو نقطه كه هر حج‌گزار بايستي هفت مرتبه اين فاصله را رفته و برگردد و اين عمل را سعي مي‌نامند.
    قانون شفا: قواعد مقرر براي معالجه بيمار و درضمن به دوكتاب ابوعلي‌سينا يكي به نام قانون ابن‌سينا درعلم طب و ديگري به نام شفاي ابن‌سينا در منطق و الاهيات و طبيعيات اشاره دارد.
    دار فنا: خانه نيستي، كنايه از دنيا.
    معاني ابيات غزل
    (1) آن ترك زيباروي كه ديشب ما را ترك گفت چه اشتباهي از ما ديد كه به راه خطا (به سوي خطا) رفت.
    (2) از آن لحظه كه آن نور ديده از نظرم دور شده هيچ كس به درستي نمي‌داند كه از ديدگان من چه اشكهايي ريخته شده است.
    (3) دودي كه بر اثر سوز و گداز جگر، از سر ما بلند شد از سر شمع آتش به دل گرفته برنخاست.
    (4) در نبودن و در اثر دوري او پيوسته از چشمان اشكبار سيلاب سرشك جاري و طوفان بلا ايجاد شد.
    (5) دراثر اندوه دوري او از پاي درآمديم و به سبب ازدست دادن آن دارو دست از جان شستيم.
    (6) دل بر اين گواهي مي‌داد كه با دعا كردن مي‌توان نعمت وصال از دست رفته‌‌اش را باز يافت، (ومن) مدت مديدي است كه عمررا بر سر دعا گذاشته‌ام.
    (7) در حالي كه قبله اينجا نيست چگونه محرم شده و احرام ببنديم و زماني كه صفا از مروه رفته است چه سان سعي صفا و مروه بجا آوريم.
    (8) طبيب، ديروز به هنگام عيادت من با اندوه تمام گفت افسوس كه بيماري تو از توانايي مداوا فراتر رفته است.
    (9) اي دوست به ديدار و براي پرسش حال حافظ قدم رنجه كن، پيش از آنكه بگويند او از اين دنيا رفت.
    شرح ابيات غزل
    وزن غزل: مفعول مفاعيل مفاعيل مفاعيل
    بحر غزل: هزج مثمن مكفوف مقصور
    *
    جنگ ونفاق و رقابت و نقض عهد بين فرزندان اميرمبارز‌الدين امري عادي به شمار مي‌رفت. شاه محمود، برادر شاه شجاع از طرف سلطان اويس بر عليه برادرش تحريك مي‌شد و در سال 765 به قصد تسخير شيراز لشكرياني فراهم ساخت. شاه‌شجاع براي مقابله با برادر از شيراز خارج ولي به سبب خيانت سران لشكر و قهر سلطان احمد برادرش كاري از پيش نبرده به شيراز مراجعت وبالاخره دراثر مذاكره فيمابين شاه‌شجاع به قصد ابرقو از شيراز خارج شد و شاه محمود وارد شيراز و به حكومت نشست. اين غزل را حافظ در اين زمان كه شاه شجاع بالاجبار از شيراز به ابرقو عزيمت كرد سروده و در بيت نخست با عنوان ترك پري‌چهره به كنايه از او نام مي‌برد چه نسب شاه شجاع از طرف مادر به تركان قراختايي مي‌رسيد و نيز چهره‌ زيبايي داشت. با اندك دقت و تعمق دربارة مضامين ابيات اين غزل مي‌توان به درجه محبت و دوستي و يكرنگي و جوانمردي حافظ پي برد. وگرنه مي‌توانست نان را به نرخ روز خورده و به حاكم فاتح نزديك شود.
    ***

    دکتر جلالیان

  3. با سلام.
    خلاصه: آیا ارزیابی آماری از محتوای نتایج تفال به دیوان حافظ وجود دارد؟ یا خیر . اگر هست در صورت امکان آنرا منتشرنمایید.
    مشروح: در صورت امکان در خصوص “ارزیابی آماری محتوای نتایج فالها” چه آنچه از محتوای شعر می آید و چه متونی که به عنوان نتیجه فال در زیر هر شعر می آید اگر تحقیقی صورت گرفته است لطفا در سایت قرار دهید. چون به صورت اتفاقی که من تعدادی از غزلها را بررسی کردم عمده فالها علیرغم اینکه نکات مشاوره ای مناسبی در آنها است اما عمدتا ختم به رفع مشکل، بهبود وضع، ظهور معجزه و از این دست می شوند. یعنی شما اگر فال حافظ بگیرید احتمال موفقیت آمیز و مثبت بودن آن بیشتر از منفی بودن آن است. البته اگر چنین آماری در مورد استخاره ها هم برری شود از نظر من مناسب است. ولی جستجوی اینترنتی من نتیجه ای در بر نداشت. البته این نتایج می تواند نوع نگاه مردم به این کار از یک روش پیشگویی به سرگرمی و آموختن ادبیات موثر باشد البته بنده هم واقفم در مواردی که فال اشاره ای به موضوع مورد نظر خود فرد کند دیگر در این آمار برای آن جایی نیست و روش آن فرق می کند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

به صورت خودکار کلمات فینگلیش را به فارسی تبدیل کن. در صورتی که می‌خواهید انگلیسی تایپ کنید Ctrl+g را فشار دهید.