خانه | دیوان حافظ | غزلیات | غزل ۴۴۸- ای که در کوی خرابات مقامی داری

غزل ۴۴۸- ای که در کوی خرابات مقامی داری

ای که در کوی خرابات مقامی داری جم وقت خودی ار دست به جامی داری
ای که با زلف و رخ یار گذاری شب و روز فرصتت باد که خوش صبحی و شامی داری
ای صبا سوختگان بر سر ره منتظرند گر از آن یار سفرکرده پیامی داری
خال سرسبز تو خوش دانه عیشیست ولی بر کنار چمنش وه که چه دامی داری
بوی جان از لب خندان قدح می‌شنوم بشنو ای خواجه اگر زان که مشامی داری
چون به هنگام وفا هیچ ثباتیت نبود می‌کنم شکر که بر جور دوامی داری
نام نیک ار طلبد از تو غریبی چه شود تویی امروز در این شهر که نامی داری
بس دعای سحرت مونس جان خواهد بود تو که چون حافظ شبخیز غلامی داری

 

غزل ۴۴۸

درباره حافظ

خواجه شمس‌الدین محمد بن بهاءالدّین حافظ شیرازی (حدود ۷۲۷ – ۷۹۲ هجری قمری برابر با ۷۰۶ - ۷۶۹ هجری شمسی)، شاعر بزرگ سدهٔ هشتم ایران (برابر قرن چهاردهم میلادی) و یکی از سخنوران نامی جهان است. بیش‌تر شعرهای او غزل هستند که به‌غزلیات حافظ شهرت دارند. گرایش حافظ به شیوهٔ سخن‌پردازی خواجوی کرمانی و شباهت شیوهٔ سخنش با او مشهور است او از مهمترین تأثیرگذاران بر شاعران پس از خود شناخته می‌شود. در قرون هجدهم و نوزدهم اشعار او به زبان‌های اروپایی ترجمه شد و نام او بگونه‌ای به‌محافل ادبی جهان غرب نیز راه یافت. هرساله در تاریخ ۲۰ مهرماه مراسم بزرگداشت حافظ در محل آرامگاه او در شیراز با حضور پژوهشگران ایرانی و خارجی برگزار می‌شود. در ایران این روز را روز بزرگداشت حافظ نامیده‌اند.

۳ دیدگاه

  1. سلام
    باز هم از زحماتتان ممنونم و درخواست میکنم معانی اشعار را هم در سایت بگذارید.

  2. معاني لغات غزل (448)

    كوي خرابات: كوي ميخانه و محله بدنام شهر و در اصطلاح عرفا مقام خراب شدن صفات حيواني و فاني شدن وجود جسماني و در اينجا منظور شاعر محله خرابات شهر يزد است.

    مقام: منصب، مرتبت.

    جم: جمشيد، كنايه از سلطان و پادشاه.

    جام: 1- جام جهان نماي جمشيد، 2- پياله شراب، 3- دل عارف.

    وقت: زمان و در اصطلاح عرفا: فراغت از ماضي و مستقبل و صاحبان وقت را اندر وقت با حق خوش است و نه از ماضي ياد دارند و نه از مستقبل.

    گذاري: مي گذراني، به پايان مي بري.

    فرصتت باد: وقت تو خوش باد، اميدوارم فرصت بهره برداري داشته باشي.

    سوختگان: سوختگان غم عشق، عشاق، عاشقان دلسوخته.

    سرسبز: با نشاط، با طراوت.

    دانه: حبّه.

    بوي جان: نشانه جان، علامت روح، بوي حيات و زندگي.

    لب خندان قدح: دهان باز پياله كه در اثر لرزش شراب در آن به لب خندان تشبيه شده.

    مشام: بيني، حس بويايي.

    ثبات: پايداري.

    نام نيك ار طلبد از تو غريبي: اگر غريبي بخواهد از دولت ديدار تو سرافراز و نيكنام شود.

    دعاي سحرت مونس جان خواهد بود: دعاي سحر مونس جانت خواهد بود.

    معاني ابيات غزل (448)

    (1) اي كسي كه جايگاهي در محله خرابات داري، اگر به جام باده يي دسترسي داري، جمشيد زمان خود هستي.

    (2) اي كسي كه شب و روز را با زلف و رخ يار سپري مي كني، اوقات تو خوش باد كه روز و شب هاي خوشي داري.

    (3) اي باد صبا، اگر از آن محبوب سفر كرده خبر داري شتاب كن كه عاشقان دلسوخته چشم به راه و منتظرند.

    (4) خال با نشاط چهره تو، مايه عيش و دانه خوشدلي است اما پيرامون آن چه دامي براي گرفتاري گسترده‌يي!

    (5) از لب خندان پياله (حوادث) نسيم حيات و زندگي تازه يي به مشامم مي رسد. اي بزرگوار اگر تو را هم مشامي است آن را بشنو.

    (6) هرچند در وفاداري، ثبات قدم و پايداري نداشتي، خداي را شكر كه در جور و بي مهري استوار و پا برجايي!

    (7) اگر غريبي بخواهد از دولت ديدار تو بهره مند و سرفراز و نيكنام شود چه عيبي دارد؟ زيرا امروز در اين شهر تنها تويي كه داراي مقام و شهرتي مي باشي.

    (8) تو را كه بنده يي چون حافظ سحرخيز داري، دعاهاي شبانه و ورد سحري مونس و همراه جان تو خواهد بود.

    شرح ابيات غزل (448)

    وزن غزل: فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فع لن

    بحر غزل: رمل مثمّن مخبون اصلم

    ٭

    در مبحث (چرا حافظ به يزد تبعيد شد) در صفحات 2-91 اين دفتر به طور تفصيل درباره اين غزل سخن رفته و خوانندگان محترم را به مطالعه آن دعوت مي كند.

    براي توضيح بيشتر ذكر اين نكات ضروري است كه تا قبل از حكومت پهلوي امكنه فسق و فجور مانند ميخانه – فاحشه خانه – مطرب خانه در نقاط دور دست و دور از محله و خانه هاي مسكوني اهالي شهر واقع بوده تا براي همسايگان مزاحمتي فراهم نشود و با مردم متديّن و مؤمن برخوردي صورت نگيرد.

    در آن هنگام كه شاه يحيي در يزد حكومت مي كرد محدوده شهر بسيار كوچك بود و يك قنات آب از جنوب و از سمت شيركوه و تفت به سوي شهر جاري بود كه در زمين هاي اطراف و مجاور شهر باغاتي با آن مشروب مي شد و رندان شهر در كنار اين آب مكانهايي براي خرابات منظور كرده بودند. شاه يحيي در زمين هاي آبدار اين ناحيه براي سكونت خود باغي بزرگ و آباد احداث و در آن سكونت داشت. بعداً مردم شهر زمين هاي مجاور اين باغ را مورد توجه قرار داده و به اصطلاح شهر به سوي جنوب پيشروي كرده و آن محل را به نام پشت باغ نام گذاري كردند كه هنوز هم به نام محله پشت باغ بعد از هفتصد سال موسوم است و تا اين اواخر آب مزبور هم در آن جاري بود.

    چون حافظ به يزد تبعيد شد، نخست به خانقاه شيخ دادا وارد شد و كوشش او بر اين بود كه خود را به شاه يحيي نزديك كند اما بواسطه احتياطات شاه يحيي اين امر اتفاق نيفتاد به ناچار شاعر اين غزل را خطاب به شاه يحيي سروده كه كنايات آن كاملاً بازگو كننده موضوع است.

    در بيت نخست شاعر خطاب به حاكم وقت مي گويد اي كسي كه در كوي خرابات براي خودت دم و دستگاهي به راه انداخته يي و در آن به عيش و نوش مشغولي، تو جمشيد زمان خودت هستي زيرا در آنجا هميشه (دست به جامي داري) و روز و شب تو با معشوقگان مي گذرد.

    در بيت سوم منظور شاعر به اين واقعه است كه شاه شجاع در جنگ با اوغان ها در كرمان درگير و فاتح شده و همزمان خبر رسيده بود كه ممكن است جهت مراجعت به شيراز از راه يزد سفر كند از اين رو حافظ به باد صبا مي گويد كه عاشقان دلسوخته او منتظر قدوم او هستند. و مضمون بيت پنجم نيز همين مطلب را افاده مي‌كند و شاعر مي گويد بوي حيات تازه يي را مي شنوم و به شاه يحيي مي گويد تو هم اگر حس پيش بيني داري مي تواني آن را حس كني. بالاخره با گله و شكايت از بي مهري او كه اجازه مصاحبت با او را نمي دهد در پايان علي‌الرسم خود را دعاگوي او مي خواند.

    شرح جلالی بر حافظ – دکتر عبدالحسین جلالی

  3. تعبیرفال حافظ

    در میان عده ای ارج و قرب بالایی دارید و در جای دیگر همه منتظر ورودتان می باشند. بخت با شماست، خوشحال باشید و خدا را شکر کنید که جور و جفا از بین رفته و جای آن را مهر و وفا آمده است. نامتان پر آوازه می شود. بیشتر با خدا باشید و نماز شب بخوانید تا راهتان را گم نکنید. انشاالله

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

به صورت خودکار کلمات فینگلیش را به فارسی تبدیل کن. در صورتی که می‌خواهید انگلیسی تایپ کنید Ctrl+g را فشار دهید.