خانه | دیوان حافظ | غزلیات | غزل ۳۵۷- در خرابات مغان نور خدا می‌بینم

غزل ۳۵۷- در خرابات مغان نور خدا می‌بینم

در خرابات مغان نور خدا می‌بینم این عجب بین که چه نوری ز کجا می‌بینم
جلوه بر من مفروش ای ملک الحاج که تو خانه می‌بینی و من خانه خدا می‌بینم
خواهم از زلف بتان نافه گشایی کردن فکر دور است همانا که خطا می‌بینم
سوز دل اشک روان آه سحر ناله شب این همه از نظر لطف شما می‌بینم
هر دم از روی تو نقشی زندم راه خیال با که گویم که در این پرده چه‌ها می‌بینم
کس ندیده‌ست ز مشک ختن و نافه چین آن چه من هر سحر از باد صبا می‌بینم
دوستان عیب نظربازی حافظ مکنید که من او را ز محبان شما می‌بینم

 

غزل ۳۵۷

درباره حافظ

خواجه شمس‌الدین محمد بن بهاءالدّین حافظ شیرازی (حدود ۷۲۷ – ۷۹۲ هجری قمری برابر با ۷۰۶ - ۷۶۹ هجری شمسی)، شاعر بزرگ سدهٔ هشتم ایران (برابر قرن چهاردهم میلادی) و یکی از سخنوران نامی جهان است. بیش‌تر شعرهای او غزل هستند که به‌غزلیات حافظ شهرت دارند. گرایش حافظ به شیوهٔ سخن‌پردازی خواجوی کرمانی و شباهت شیوهٔ سخنش با او مشهور است او از مهمترین تأثیرگذاران بر شاعران پس از خود شناخته می‌شود. در قرون هجدهم و نوزدهم اشعار او به زبان‌های اروپایی ترجمه شد و نام او بگونه‌ای به‌محافل ادبی جهان غرب نیز راه یافت. هرساله در تاریخ ۲۰ مهرماه مراسم بزرگداشت حافظ در محل آرامگاه او در شیراز با حضور پژوهشگران ایرانی و خارجی برگزار می‌شود. در ایران این روز را روز بزرگداشت حافظ نامیده‌اند.

۵ دیدگاه

  1. سلام.لطفا غزل 357 (در خرابات مغان نور خدا می‌بینم) را هم سریعتر تفسیر بفرمایید.اگر این کارو کردید من رو با ایمیل مطلع کنید.یا حق

  2. this is marvelous,how did some one came up with the idea? thank you to the creates of this site, you are doing a great service to the persian culture

  3. شاه نغمت الله ولی : نظر می کنم و وجه خدا می بینم / روی آن دلبر بی روی و ریا می بینم

    *

    حافظ در غزلی دیگر می فرماید :

    همه کس طالب یار است چه هشیار و چه مست / همه جا خانه عشق است چه مسجد چه کنشت

    و روی سخنش در این غزل با خواجو کرمانی است که سطح معرفت و بینش عرفانی او به مراتب پایین تر از حافظ است. خواجو می گوید :

    ساکن دیری و از کعبه نشان می پرسی / در خرابات معانی و خدا می طلبی

    و حافظ که با هیچکس تعارف و خورده حساب ندارد به او پاسخ دندان شکنی داده و در واقع مطلع این غزل پاسخی است به کووته نظری خواجو که در بیت دوم با تعأکید و صراحت اقرار به رؤیت صاحب خانه خدا می کند یعنی به خواجو می گوید آنچه را تو می طلبی من می بینم و ردیف انتخابی غزل از طرف حافظ نیز برای شرح همین موضوع است .

    با مطالعه دقیق همه غزل های دیوان حافظ و عنایت به آن قسمت از فاش گویی های این شاعر بزرگ که قشریّون آن را تهاجر به فسق و عدّه زیادی برای آن محمل تراشی های عرفانی به عمل می آورند، اکثر محققین را وادار به قبول این نظریه می کند که حافظ از طرفداران و یا پیروان فرقه ملامتیّه است .

    حال چه او را از فرقه ملامتیه بدانیم و چه از هواخواهان این طریقه بشمار آوریم جای هیچ تردیدی باقی نمی ماند که او از نظریّه و خطّ مشی آن ها دفاع می کند .

    فرقه ملامتیه بر این عقیده اند که یک سالک راه عشق و عرفان پیش از آن که پای در مراحل چهارگانه سیر و سلوک گذارد بایستی از شخصیت کاذبی که برای خود ساخته و پرداخته و به آن ها نام آبرو، قدر منزلت، شخصیت، حیثیّت، تقوی، زهد و … داده دست بشوید و از گذشته تقلیدی و متعبّدانه خود فاصله بگیرد . ما در شرح حال یکی از مشایخ صوفیه می خوانیم که او نخست مریدان خود را که صاحب حیثیّتی در جامعه بودند به گدایی و کارهای پست وا می داشت و اگر آن متقاضی از آنچه به او گفته شده بود استنکاف می ورزید او را از خود می راند. این همان تخلیه و تصفیه و شستشوی افکار و عقاید و سنتهایی است که ذهن سالک را به خود مشغول کرده و مانع سیر و سلوک او می شود.

    در نزد فرقه ملامتیه کلمه خرابات معنایی بس عمیق دارد. خرابات محل فسق و فجور و خوردن شراب و اشتغال به قمار و فحشاء و سایر منکرات است و سابقاً صاحبان این اماکن غالباً در بیرون از محله و سواد شهر مکانی را برای این کار در نظر گرفته و به منظور رفع اشتباه بر سر دَرِ آن منزل، یک پرچم با علامت مخصوص که نزد همگان شناخته شده بود می زدند تا لوطیان و خراباتیان اشتباهاً به منزل اشخاص محترم نزدیک نشوند.

    فرقه ملامتیه، خرابات را محلّ تزکیه نفس و تحوّل عقیدتی و گام اول راه سیر و سلوک می داند و بر خلاف عقده متشرّعین که کارشان عبادت ظاهری و تقلیدی و معتقد به رسیدن به اجر و ثواب اخروی و پیروی از این دستورالعمل : اِتّقُوا من مواضع التُّهَم می باشند با دیدی وسیع تر به ریاضت در راه توحید نگریسته و شخص مراد برای جدا کردن افراد مستعدّ از قافله اکثریّت مقلّد، مریدان را به خرابات فرامی خواند و آن ها که دست از نام و ننگ شسته و از تهمت وتمسخر عوام النّاس هراسی به دل راه نمی دهند آماده و مستعدّ به حساب می آورد.

    حافظ در بیت اول این غزل می گوید من در خراباتِ مغان نور خدا را به علانیّه می بینم. در پیش، گفته شد که اصطلاح خرابات مغان از ساخته های حافظ و اشاره به میخانه رؤساءِ آتشکده زرتشتیان است که به وسیله مُغ یا موبد اداره می شده و این موبد به علانیه در بین پیروان خود شراب مقدّس توزیع و به رنود شهر نیز می فروخته است.

    در بیت دوم حافظ، مدّعی تقرّب به ذات حضرت احدیّت است و به امیرالحاج می گوید این همه به فخر و مباهات مفروش که تو راه خانه را می دانی و خانه را با چشم ظاهر می بینی. من کسی هستم که در اثر تزکیه نفس صاحب این خانه را می بینم. آنگاه در بیت سوم می فرماید من بر آن سر هستم که پرده را بالا زده و آنچه را که بدان رسیده و اندیشیده ام با زبان قاصر خود به همگان باز گویم لیکن این کاری است بس صعب و صلاح در این نیست که به چنین کار خطیر و خطایی بزرگ دست بزنم . شاعر در ابیات چهارم و پنجم و ششم به شرح حال و چگونی دگرگونیِ احوال خود پرداخته و می گوید بیداری های شبانه و ناله و زاری های سحری، چیزی است که از لطف پیر مغان یا به عبارت دیگر مراد نصیب من شده و در اثر آن ها روی معشوق و محبوب در نظرم مجسّم می شود و من متحیِّرم که آنچه را که از فیض تفکّر و عبادت سحرگاهان درک می کنم چگونه و با چه کسی در میان بگذارم که آن را کماهو حقّه درک می کند؟ شاعر در بیت آخر به این مشکلی که گریبانگیر او بوده اشاره می کند و می گوید ای مردم اینقدر ندانسته و نفهمیده از من که به خوبرویان مهر می ورزم انتقاد نکنید و تهمت نزنید. من از دوستان و دوستداران شما هستم و روی زیبا را محلّ تجلّی ذات بی چون و خالق متعال می دانم.

    (شرح جلالی بر حافظ / دکتر عبدالحسین جلالیان)

  4. نتيجه تفال :
    1- خواجه در بيتهاي 4-5-8- فرمايد ( آتش دل اشک روان آه سحر گاهي ناله شبانگاهي اينها همه براثر مهر و محبتي است که شما با يان عاشق داريد )( هر لحظه پرتو نر زيباي تو راهزن انديشه و فکر من است با چه کسي اين سخن را در ميان گذارم که در پرده عشق چه عجايب شکفت انگيزي مي بينم )( اي دوستان بر عشقبازي حافظ خرده مگيريد که من او رااز عاشقان زيبايي شما مي شناسم ) خود تفسير فرماييد
    2- اوضاع و احوال شما خوب خواهد شد به جنابعالي مژده مي دهم که زبانزد همه خانواده مي شويدزيرا درااي قلبي پاک و مهربان هستيدو از آنجايي که ناراحتي ديگران را نمي توانيدمشاهده کنيد خداوند به شما کمک مي کند
    3- فرزندم اب افراد پس و افيوني نشست و برخاست مکن به فکر آينده باش که زندگي مناسبي داريد پس موفق خواهيدشد و پيشاپيش کاميابي شما را تبريک مي گويم
    4- مسافر حال و کارش خوبست در معامه اي خانواده شما سودمي برد تغيير شغل و مکان مناسب مي باشد همسر و فرزندان خوبي خواهيدداشت در 8 شب آينده خوابي خواهيد ديد که يکي از بستگان بيمار است و شمابه عيادت او رفته ايد نشانه آنست که در وجود او مشکلي وجود دارد و بايد مداواکند پس او را کمک کنيد يا اينکه يکي از بستگان در معامله يا کاري زيان زيادي مي بيند اگر مواظب نباشد
    5- از طريق امواج رايانه و انيترنت پيشنهادهاي زيادي به شما خواهند داد اگر چه در جاي خود نيکوست اما بايدکاملاً مواظب فريبکاري ديگران باشيد

  5. منصب عاشقی و رندی و شاهد بازی
    این همه از نظر لطف شما میبینم.

    کیست دردی کش این میکده یاربّ که درش
    قبله حاجت و محراب دعا میبینم.

    با سلام من شرح سودی رای مطالعه می‌کردم و به این دو بیت در این شعر برخوردم که در هیچ دیوانی نیست. از لحاظ صحیح بودن میتوان این ابیات را جزو شعر به حساب آورد؟

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

به صورت خودکار کلمات فینگلیش را به فارسی تبدیل کن. در صورتی که می‌خواهید انگلیسی تایپ کنید Ctrl+g را فشار دهید.