خانه | دیوان حافظ | غزلیات | غزل ۱۶۴- نفس باد صبا مشک فشان خواهد شد

غزل ۱۶۴- نفس باد صبا مشک فشان خواهد شد

نفس باد صبا مشک فشان خواهد شد عالم پیر دگرباره جوان خواهد شد
ارغوان جام عقیقی به سمن خواهد داد چشم نرگس به شقایق نگران خواهد شد
این تطاول که کشید از غم هجران بلبل تا سراپرده گل نعره زنان خواهد شد
گر ز مسجد به خرابات شدم خرده مگیر مجلس وعظ دراز است و زمان خواهد شد
ای دل ار عشرت امروز به فردا فکنی مایه نقد بقا را که ضمان خواهد شد
ماه شعبان منه از دست قدح کاین خورشید از نظر تا شب عید رمضان خواهد شد
گل عزیز است غنیمت شمریدش صحبت که به باغ آمد از این راه و از آن خواهد شد
مطربا مجلس انس است غزل خوان و سرود چند گویی که چنین رفت و چنان خواهد شد
حافظ از بهر تو آمد سوی اقلیم وجود قدمی نه به وداعش که روان خواهد شد

 

غزل ۱۶۴

درباره حافظ

خواجه شمس‌الدین محمد بن بهاءالدّین حافظ شیرازی (حدود ۷۲۷ – ۷۹۲ هجری قمری برابر با ۷۰۶ - ۷۶۹ هجری شمسی)، شاعر بزرگ سدهٔ هشتم ایران (برابر قرن چهاردهم میلادی) و یکی از سخنوران نامی جهان است. بیش‌تر شعرهای او غزل هستند که به‌غزلیات حافظ شهرت دارند. گرایش حافظ به شیوهٔ سخن‌پردازی خواجوی کرمانی و شباهت شیوهٔ سخنش با او مشهور است او از مهمترین تأثیرگذاران بر شاعران پس از خود شناخته می‌شود. در قرون هجدهم و نوزدهم اشعار او به زبان‌های اروپایی ترجمه شد و نام او بگونه‌ای به‌محافل ادبی جهان غرب نیز راه یافت. هرساله در تاریخ ۲۰ مهرماه مراسم بزرگداشت حافظ در محل آرامگاه او در شیراز با حضور پژوهشگران ایرانی و خارجی برگزار می‌شود. در ایران این روز را روز بزرگداشت حافظ نامیده‌اند.

۴ دیدگاه

  1. لطفا معاني اشعار را در زير هر بيت بنويسيد.

    با تشكر.

  2. معاني لغات (164)

    نفس بادصبا: نسيم ملايم باد صبا، وزش باد صبا.

    بادصبا:نسيم ملايمي كه اوايل بهار و پاييز از جانب شمال شرق به هنگام صبح مي وزد .

    مشك فشان:پرا كننده بوي مشك ،پراكننده بوي خوش .

    ارغوان: در ختچه زينتي كه در بهار قبل از برگ در آوردن شاخه هايش را گلهاي ارغواني- عقيقي مي پوشاند .

    جام عقيقي: جام سرخ رنگ ، جام شراب قرمز.

    سمن: نوعي گل زينتي 5 برگي سفيد و معطر .

    شقايق:لاله صحرايي.

    نگران:در حال نگريستن ، در حال نگاه كردن.

    تطاول:دست درازي ، تعدّي، تجاوز ، گستاخي.

    سراپرده:خيمه بزرگ سلطنتي ، خيمه مخصوص رئيس قوم.

    زمان خواهد شد:وقت تلف خواهد شد.

    عشرت: عيش ، شادي ، خوشگذراني .

    مايه نقدبقا:سرمايه زندگاني.

    ضمان:( مصدر) ضمانت، ضامن .

    ماه شعبان: ماه قبل از ماه رمضان .

    قدح: جام بزرگ شراب. كاين خورشيد:كه اين خورشيد ، كه اين جام پر از شراب كه چون خورشيد مي درخشد.

    مجلس انس است:مجلس انس و الفت وخودماني است.

    اقليم وجود:جهان هستي ، كنايه از اين دنيا .

    وداع:خداحافظي.

    روان خواهد شد: روانه خواهد شد ، از اين دنيا روانه خواهد شد. به زودي خواهد رفت.

    معاني ابيات غزل(164)

    (1) نسيم ملايم و وزش باد صبا ، بوي خوش خواهد افشاند و دنياي پير بار ديگر جوان خواهد شد.

    (2) در خت ازغوان گلهاي همانند جام شراب قرمز به گل سمن مي دهد و چشم گل نرگس ، شقايق را نگران خواهد نگريست .

    (3) بعد از اين ستم و تعدّي كه بلبل از غم دوري گل كشيده تا خيمه گاه گل فرياد كنان خواهد رفت .

    (4)اگر از مسجد در آمده به سوي ميخانه رفتم برمن ايراد مگير ، زيرا مجلس وعظ دنباله دار و طولاني است و فرصت عيش ونوش از دست مي رود .

    (5) اي دل اگر شادي و خوشگذارني امروز را به فردا بيندازي چه كسي بقاي سرمايه حيا ت تو را تا فردا ضمانت مي كند؟

    (6) در ماه شعبان پياله شراب را از دست فرو مگذار كه اين خورشيد تابناك جام تا عيد رمضان از نظر ناپديد خواهد شد.

    (7) گل عزيز و دوره اش كوتاه است . فرصتش را غنيمت شماريد زيرا از اين در وارد باغ شده از آن خارج مي شود.

    (8) اي نوازنده و خواننده ، مجلس مجلس خودماني يكرنگان است ، غزل وآواز بخوان چه قدر از هر دري سخن مي گويي ؟

    (9) حافظ به خاطر تو ، به اين دنياي هستي پا نهاد . براي خداحافظي او گامي بردار كه بزودي از اين دنيا خواهد رفت .

    شرح ابيات غزل (164)

    وزن غزل:فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فع لن

    بحر غزل: رمل مثمن مخبون اصلم

    *

    اساتيد سخن براي عقيده اند كه حافظ ، اين شاعر نابغه يي كه در قرن هشتم پا به دايره هستي و شعر وادب نهاد ، نخست با پيروي از سبك سعدي و نزاري قهستاني و خواجو و سلمان در غزل و به زودي با پيش گرفتن طرزي كه به نام مكتب حافظ مشهور است شهرت يافت .

    سه شاخص عمده ويژگيهاي غزل حافظ به شرح زير است:

    1- شرح عشق توأم با چاشني عرفان

    2- سعي در فصاحت و لبلاغت كلام و احتراز كامل از استعمال لغات ثقيل و انتخاب بحور نامطبوع

    3- به كار گرفتن صنعت ايهام در زير پوشش نماد ظاهري كلام . اما همه اين ويژگيهاي سه گانه به يكباره در غزل او بوجود نيامد و مسيري را كه شاعر براي رسيدن به اين سرحد كمال پيموده است در غزلهاي او جاي پاي مشهودي دارد . به عنوان مثال مي توان غزلهاي يكدست دوره جواني اورا به شرح عشق خلاصه مي شود در خلق كمالات و مضامين فاخر در حد كمال بلاغت و بالاخره و غزلهايي كه با داشتن همه مزاياي فوق واجد ايهام هاي متنوع است را از هم جدا و تفكيك كرد. اما دو نكته ناگفته در بارة سبك حافظ : يكي اين كه اين شاعر نابغه براي رسيدن به سرحدّ كمال و دسترسي به سه شاخص عمده ياد شده در بالا مجبور مي شود كه چشم از يكدست بودن مفاد ابيات غزل بپوشد ودر عوض آنچنان عشق و عرفان و ايهام را در كمال فصاحت و بلاغت بهم ممزوج سازد كه سبك مخصوص حافظ صورت عمل به خود بگيرد. ديگر اينكه هر گاه حافظ بخواهد بدون صنعت ايهام و مضامين عرفاني ، غزلي بيافريند حاصل كار او غزلي نه مشابه غزلهاي سعدي بلكه به صورت همين غزل 164 مورد بحث خواهد بود كه شور و شوق و طنز و اندرز در متن فلسفه خيامي دست بدست هم داده و بصورت غزلي با ابيات مستقل و مضامين متنوع در خواهد آمد .
    شرح جلالی بر حافظ – دکتر عبدالحسین جلالی

  3. جاوید مدرس (رافض)

     

    حافظ و
    ماه رضان، (صیام)

    حافظ به
    عنوان یک انسان آزاده و راد مرد و انسان کامل (با معیارنسبی) اهل مستی و راستی در
    مقابل زاهد ریاکار و مکار جبهه گرفته است و از کلیه موارد وامکاناتی که اسباب
    ریاکاری برای این ظاهر پرستان و عیب جویانی 
    که خود منشا فساد عظما هستند ،به دید انتقاد و طنز برخورد کرده است تا پرده
    از ریا و تز ویر این قوم مغرور و سالوس بر دارد و همیشه سر سیتزبا این خود پرستان
    داشته است.

    ماه صیام که
    دوره و فرصتی برای این گران جانان بی خبر از مشی راستی است
    ودر این ماه بر هر مجلس وعظ دامی برای ساده دلان نهاده اند و مست از تزویر و ریای
    خود بدروغ میلافند  وامر بمعروف و نهی از
    منکر میکنند.
    حافظ میگوید :

    *زان می ناب کزو پخته شود هر
    خامی…….گر چه ماه رمضان است بیاور جامی

    .

    * مرغ زیرک به در خانقه
    اکنون نپرد………که نهاده‌ست به هر مجلس وعظی دامی

    .
    * گر زمسجد بخرابات شدم خرده مگیر ……مجلس وعظ درازست و زمان خواهد شد.

    .

    * عنان به میکده خواهیم تافت زین مجلس ……که وعظ بی عملان واجب است نشنیدن

    .

     و زمانی که ماه رمضان تمام میشود و هلال ماه
    شوال عید فطر را خبر میدهد
    حافظ با خوشحالی چنین میسراید.

    *روزه یک سو شد و عید آمد و دل‌ها برخاست
    …..می ز خمخانه به جوش آمد و می باید خواست

    *
    نوبه زهدفروشان گران جان بگذشت…………………..وقت رندی و طرب کردن رندان
    پیداست

    همچنین باز در غزلی دیگر
    همین مضمون را تکرار میکند و ظنز آمیز بر ریاکاران که در این دوره خودنمایی شایانی
    دارند میتازد.

    * ساقی بیار باده که ماه صیام رفت……………….درده
    قدح که موسم ناموس و نام رفت

    *
    وقت عزیز رفت بیا تا قضا کنیم…………..عمری که بی حضور صراحی و جام رفت

    *
    مستم کن آن چنان که ندانم ز بیخودی……………….در عرصه خیال که آمد کدام
    رفت

    *
    دل را که مرده بود حیاتی به جان رسید…………تا بویی از نسیم می‌اش در مشام
    رفت

     

     

    زاهد خود پرست و مغرور خود را ایمن از هر چیز
    و گناهان و آتش دوزخ میداند بی خبر از اینکه رند گناهکار با مستی راستی خود اهل
    بهشت است.

    * زاهد غرور داشت سلامت نبرد راه………………….رند
    از ره نیاز به دارالسلام رفت
    شرح بیت: **-
    زاهد به علت تكبر و غروري كه
    داشت به سلامت و
    رستگاري راه نيافت ; رند از راه نياز و فروتني به بهشت خدا رفت
    ،دارالسلام : نام يكي از هشت خلد يا هشت بهشت است و به عنوان يكي
    از القاب بهشت
    در آيه 721 از سوره الانعام (6) لَهُم دارُالسَلام ِ عِندَ رَبَهِم
    وَ هُوَ وَليُهُم بِما كانُوا
    يَعمَلُون َ نيز آمده است ، معني لغوي دارالسلام سراي سلامت است ، كه با سلامت نبرد
    راه در مصراع اول
    مناسبت و ارتباط
    معني پيدا مي كند،مي گويد زاهد بر اثر غروري كه به علت زهد و عبادت
    به او دست داده بود نتوانست از
    راه سلامت و بي خطر به بهشت راه پيدا كند، ولي رند بي پروا كه به عبادت خود مغرور نبود
    از راه فروتني و نياز به بهشت راه يافت ،**

    ………….
    در عزلی
    دیگر باز مژده میدهد که گردش روزگار مثل ترکان یغما گر سفره گسترده ماه رمضان را
    غارت کرده ودر این سفره اعم ازاعمال صحیح و اعمال ریاکارانه همه را جمع و با خود
    برده است . حلول هلال ماه شوال عید فطررا به ارمغان آورده و هلال ماه تازه ماه به
    دور قدح اشاره میکند باید می خورد و تزویر و ریای یک ماهه ریاکاران گران جان که به
    هر مجلس وعظ دامی نهاده بودند را  فراموش
    کرد.و باید دانست که اعمال صحیح واجبات زمانی درست و مقبول است که بی ریا و برای
    رضای حق و خلق باشد و آن زمانی امکاندارد که انسان عاشق و ضمیرش عاری از ریا و
    تزویر باشد.

    * بیا که ترک فلک خوان روزه
    غارت کرد…………هلال عید به دور قدح اشارت کرد

    *
    ثواب روزه و حج قبول آن کس برد …………….که خاک میکده عشق را زیارت کرد
    و ازین سبب است که میگوید آمدن
    ماه صیام هرجند موهبتی است برای تذهیب نفس و دوری از منکرات از طرفی دیگر رفتنش
    نعتمی است بدان سبب که بازار خود فروشان و خودپسندان دروغین از گرمی میافتد و
    خودنمایی آنان تمام میشود.

    * روزه هر چند که مهمان عزیز است ای دل
    …………صحبتش موهبتی دان و شدن انعامی

    تهیه و تدوین جاوید
    مدرس  رافض

     

     

     

     

     

  4. تعبیرفال حافظ

    تغییر و تحولات بسیار زیادی در زندگیت رخ می دهد. دوباره دلت جوان می شود. قدر سلامتی خود و اطرافیانت را بدان. ماه شعبان و رمضان فرصت بسیار خوبی است برای دعا و رسیدن به حاجات. بسیار خوش هستی چون همه چیز برایت آفریده شده است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

به صورت خودکار کلمات فینگلیش را به فارسی تبدیل کن. در صورتی که می‌خواهید انگلیسی تایپ کنید Ctrl+g را فشار دهید.