خانه | دیوان حافظ | غزلیات | غزل ۰۸۷- حسنت به اتفاق ملاحت جهان گرفت

غزل ۰۸۷- حسنت به اتفاق ملاحت جهان گرفت

نستعلیق
علامه قزوینی

حسنت به اتفاق ملاحت جهان گرفت

آری به اتفاق جهان می‌توان گرفت

افشای راز خلوتیان خواست کرد شمع

شکر خدا که سر دلش در زبان گرفت

زین آتش نهفته که در سینه من است

خورشید شعله‌ایست که در آسمان گرفت

می‌خواست گل که دم زند از رنگ و بوی دوست

از غیرت صبا نفسش در دهان گرفت

آسوده بر کنار چو پرگار می‌شدم

دوران چو نقطه عاقبتم در میان گرفت

آن روز شوق ساغر می خرمنم بسوخت

کاتش ز عکس عارض ساقی در آن گرفت

خواهم شدن به کوی مغان آستین فشان

زین فتنه‌ها که دامن آخرزمان گرفت

می خور که هر که آخر کار جهان بدید

از غم سبک برآمد و رطل گران گرفت

بر برگ گل به خون شقایق نوشته‌اند

کان کس که پخته شد می چون ارغوان گرفت

حافظ چو آب لطف ز نظم تو می‌چکد

حاسد چگونه نکته تواند بر آن گرفت

شرح نوشتاری

معانی لغات غزل ۸۷
حسن: زیبایی.
ملاحت: نمکین، با نمک بودن، رفتار دلپسند و جذاب.
آری: بلی، همین‌طور است.
اتفاق: هم‌پشتی، سازگاری، همکاری، اجماع موافقت.
افشا: فاش کردن، برملا کردن.
سردلش: آتش حسادتی که در دلش بود، راز درونش.
آتش نهفته: سوز درون وپنهانی، کنایه از آتش عشق.
غیرت: رشک و حسد بردن، حمیت و نگاهداری از ناموس و عزت و شرف، و در اصطلاح صوفیه مراد از غیرت، حمیت محب است بر طلب قطع تعلق محبوب از غیر یا تعلق غیر، ازمحبوب و آن سه گونه است: غیر محب، غیر محبوب و غیرت محبت.
پرگار: آلت مهندسی برای رسم دایره و در این بیت شاعر از عبارت (آسوده در کنار) منظورش شاخه بیرونی پرگار است که محیط و کنار دایره را رسم می‌کند و منظور دوران چو نقطه… شاخه‌ثابت پرگار است که نقطه میانی و وسط دایره را پایگاه خود قرار داده‌است.
کوی مغان: کنایه از میخانه است.
آستین فشان: ترک علاقه کردن، پشت پا زدن، با دست اشاره نفی و رد کردن، حرکات موزون دست به هنگام رقص صوفیان به معنای ترک علائق دنیا.
رطل: واحد مایعات و واحد جامدات بوده و در اینجا منظور کیل واحد مایعات است که از پیمانه بزرگتر است.
نکته گرفتن: ایراد گرفتن.

معانی ابیات غزل ۸۷
(۱) زیبایی تو با همدستی رفتار دلپسند و جَذّابت، دنیا را مسخر کرد. بلی چنین است که با اتحاد و هم‌پشتی می‌تون جهان را تسخیر کرد.
(۲) شمع بر آن بود که راز خلوت گوشه‌نشینان را برملا سازد. شکر خدای را که آتش راز درونش زبانش را شعله‌ور ساخت.
(۳) خورشید آسمان شعله‌یی از آتش درون دل من است که در سینه آسمان در گرفته است.
(۴) گل بر آن بود که پیوسته لاف برابری با رنگ وبوی دوست بزند. خدای را شکر که باد صبا از روی غیرت نفسش را در دهانش بند آورد (او را پرپر کرد).
(۵) آسوده خاطر به مانند شاخه پرگار (در کنار این دایره مینایی) به راه خود می‌رفتم. روزگار به مانند نقطه مرکز دایره مرا درمیان گرفته و محاصره کرد.
(۶) از آن روزی که با چشم دل تصویر چهره ساقی (دهر) را در ساغر می‌دیدم، آتش اشتیاق به جام باده، خرمن هستی مرا به آتش کشید.
(۷) از دست این فتنه و آشوبهایی که دامن این دوره آخرالزمان را فرا گرفته، برآنم تا با ترک همه علائق به میخانه کوی مغان پناه ببرم.
(۸) می بنوش. زیرا هر کس که پایان کار زندگی را به فراست دریافت، شانه از زیر بار سنگین غم تهی کرده و به پیمانه سنگین شراب روی آورد.
(۹) با خون شقایق بر برگهای آن گل چنین نوشته‌اند که هرکس به درجه پختگی و آزمودگی رسید به شراب ارغوانی رنگ روی آورد.
(۱۰) حافظ، در حالی که از چهره شعر تو عرق لطافت و طراوت می‌چکد دیگر چگونه حسود می‌تواند بر آن ایرادی بگیرد.

شرح ابیات غزل ۸۷
وزن غزل: مفعول فاعلات مفاعیل فاعلات
بحر غزل: مضارع مثمن اخرب مکفوف مقصور
کمال‌خجند:

زلف کمند آفکنت اقلیم جان گرفت
با این کمند روی زمین می‌توان گرفت

شاه نعمت الله:
سلطان عشق ملک جهان را روان گرفت
جانم فدای او که تمام جهان گرفت
این غزل به خاطر یکی از فتوحات دوره حکومت شاه‌شجاع سروده شده و شاعر از پیروزی شاه‌شجاع در یکی از جنگلهای خانگی اظهار شادمانی می‌کند چه شاعر دربیت چهارم رقیب شاه را به گل تشبیه کرده که عمرش مانند گل بی‌داوم و در اثر تندباد غیرت حوادث پرپر شده است و تشبیه رقیب به گل دلیل بر این است که رقیب، یک برادر می‌تواند باشد و احتیاط شرط کار است و نباید زیاد به طرف متخاصم تاخت زیرا از این برد و باختهای داخلی زیاد اتفاق می‌افتاد. در این غزل حافظ از مشکلاتی که جریانات روزگار برای او پیش آورده و او را درگیر معضلات حکومتی نموده گلایه دارد و صراحتاً می‌گوید من آسوده به کار وزندگی خودم مشغول بودم که دست تصادف مرا در صحنه بگیر و ببند حوادث سیاسی گرفتار ساخت و این یکی از علامتهای روشن واضحی است که خط‌مشی زندگی حافظ را به ما می‌نمایاند. او علی‌رغم میل باطن به طرف سیاست و طرفداری از یک مرکز قدرت کشیده شده و در اثر این رویداد گرفتار رقابت و مشکلات و ایذاء دستجات دیگر قرار گرفته است. بیت هفتم این غزل آئینه تمام نمای وضعیت آن روزگار است چرا که شاعر آن دوره را به سبب فتنه و جنایتها و آشفتگیها دوره آخر‌الزمان دانسته و چاره‌ کار خود را در کناره‌گیری و باده‌نوشی می‌داند.
مطلب دیگر آنکه در بیت مقطع شاعر از یکی دیگر از مشکلات خود صحبت به میان می‌آورد و آن حس رقابت و حسادتی است که در بین شعرای آن دوره وجود داشته و همیشه حافظ را رنج می‌داده است چرا که دشمنان چشم دیدن شعر و شهرت و محبوبیت او را نداشته‌اند.
در این غزل حافظ مضامین به کار گرفته خود را از نظامی گنجوی گرفته و به نحو شایسته‌تری ارائه می‌دهد:
۱- مضمون مطلع غزل حافظ را نظامی در لیلی و مجنون چنین سروده است:
پرکندگی ازنفاق خیزد

پیروزی از اتفاق خیزد

۲- مضمون بیت سوم غزل حافظ را نظامی در لیلی و مجنون به این صورت آفریده است:
خورشید که او جهان‌فروز است

از آه چو آتشم به سوز است

۳- مضمون بین نهم غزل حافظ را نظامی در هفت پیکر چنین سروده است:
کاتب‌الوحی گل به آب حیات
برشقایق به خون نوشته برات

****
شرح جلالی بر حافظ – دکتر عبدالحسین جلالیان

شرح صوتی
  • شرح استاد حسین آهی

درباره حافظ

خواجه شمس‌الدین محمد بن بهاءالدّین حافظ شیرازی (حدود ۷۲۷ – ۷۹۲ هجری قمری برابر با ۷۰۶ - ۷۶۹ هجری شمسی)، شاعر بزرگ سدهٔ هشتم ایران (برابر قرن چهاردهم میلادی) و یکی از سخنوران نامی جهان است. بیش‌تر شعرهای او غزل هستند که به‌غزلیات حافظ شهرت دارند. گرایش حافظ به شیوهٔ سخن‌پردازی خواجوی کرمانی و شباهت شیوهٔ سخنش با او مشهور است او از مهمترین تأثیرگذاران بر شاعران پس از خود شناخته می‌شود. در قرون هجدهم و نوزدهم اشعار او به زبان‌های اروپایی ترجمه شد و نام او بگونه‌ای به‌محافل ادبی جهان غرب نیز راه یافت. هرساله در تاریخ ۲۰ مهرماه مراسم بزرگداشت حافظ در محل آرامگاه او در شیراز با حضور پژوهشگران ایرانی و خارجی برگزار می‌شود. در ایران این روز را روز بزرگداشت حافظ نامیده‌اند.

۳ دیدگاه

  1. حق است. حق است. حق است.

  2. نتيجه تفال :
    1- زيبايي طنازي عشق ورزي محبت مهر از صفات برجسته شماست که همه را شيفته آن زيباروي و فتنه انگيز کرده است ارزش خود را بدان
    2- حافظ دربيت نهم صراحتاً راز دل و نيت شما را جواب مي دهد با خون شقايق بر برگ لطيف گل نوشته اند که کار آزموده و با تجربه و آموخته کسي است که باده ارغواني بنوشد و غم نخورد خود حديث مفصل بخوان از اين مجمل زيرا موضوع را باز نمي کنم تاديگران از رازت باخبر نشوند
    3- او خيلي شما را دوست دارد واقعاً از صميم قلب به شما عشق مي ورزد اما اي بلاي طناز شما به او بي محبت هستيد و يا سختي روا مي داري قدري آرام تر باش زيرا جفا و ستم هم اندازه اي دارد درست است که شما از امکانات لازم برخوردار هستيد آخر آن بيچاره هم دلي دارد
    4- شما پايتان درمساله اي کشيده شده که چاره اي از آن نداريدبلکه لازم است فوري بايکي از بستگان درجه اول و مهربانتان مشورت کنيد
    5- در اجراي نيت شما ترديدي وجود نداردو انجام آن نيز آسان و ساده مي باشد داستان شما چون داستان شيخ صنعان است که گرفتار شد و همه چيز را از دست داد ولي از پاي ننشست و يا چون حضرت يوسف مي باشد
    6- مسافرت را حتمي مي دانم خريدو فروش هردو براي شما سود دارد بيمار شفا مي یابد از مسافر خبري دريافت مي کني و امکان آمدن او زياد است طلاق صورت نمي گيرد ولي ازدواج عملي است گمشده به زودي پيدا مي شود
    7- آدمي بسيار وسواسي و عجول و يکدنده هستي قدري صبر و حوصله داشته باشيد که کارها بر اثر شکيبايي بهتر انجام مي گيرد نذري که کرده ايد ادا کنيد و قرضي که دارد بپردازيدکه گشايش درآن است
    به يکي از مشاهد متبرکه برو و درآنجا سوره مبارکه القارعه را با معني و حضور قلب بخوان برنده ارزش اخلاقي را به عنوان تنها منبع قدرت حقيقي مي شناسداما بازنده چون درباطن براي ارزش اخلاقي احترام اندکي قايل است بيش از ظر فيت خود در جهت کسب منابع بيروني خود تلاش مي کند .
    http://hafezdivan.blogpars.com/?blogname=hafezdivan&postarch=53&tpl=1

  3. سلام شب بخیر،امشب ۱۳۹۵٫۱۰٫۱ شب یلداست !فال گرفتم از طریق اینترنت واین☝فال اومد.. امیدوارم خییییر باشه و خوش یومن…💖❤AR..Le

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

به صورت خودکار کلمات فینگلیش را به فارسی تبدیل کن. در صورتی که می‌خواهید انگلیسی تایپ کنید Ctrl+g را فشار دهید.