خانه | دیوان حافظ | غزلیات | غزل ۴۳۷- ای قصه بهشت ز کویت حکایتی

غزل ۴۳۷- ای قصه بهشت ز کویت حکایتی

ای قصه بهشت ز کویت حکایتی شرح جمال حور ز رویت روایتی
انفاس عیسی از لب لعلت لطیفه‌ای آب خضر ز نوش لبانت کنایتی
هر پاره از دل من و از غصه قصه‌ای هر سطری از خصال تو و از رحمت آیتی
کی عطرسای مجلس روحانیان شدی گل را اگر نه بوی تو کردی رعایتی
در آرزوی خاک در یار سوختیم یاد آور ای صبا که نکردی حمایتی
ای دل به هرزه دانش و عمرت به باد رفت صد مایه داشتی و نکردی کفایتی
بوی دل کباب من آفاق را گرفت این آتش درون بکند هم سرایتی
در آتش ار خیال رخش دست می‌دهد ساقی بیا که نیست ز دوزخ شکایتی
دانی مراد حافظ از این درد و غصه چیست از تو کرشمه‌ای و ز خسرو عنایتی

 

غزل ۴۳۷

درباره حافظ

خواجه شمس‌الدین محمد بن بهاءالدّین حافظ شیرازی (حدود ۷۲۷ – ۷۹۲ هجری قمری برابر با ۷۰۶ - ۷۶۹ هجری شمسی)، شاعر بزرگ سدهٔ هشتم ایران (برابر قرن چهاردهم میلادی) و یکی از سخنوران نامی جهان است. بیش‌تر شعرهای او غزل هستند که به‌غزلیات حافظ شهرت دارند. گرایش حافظ به شیوهٔ سخن‌پردازی خواجوی کرمانی و شباهت شیوهٔ سخنش با او مشهور است او از مهمترین تأثیرگذاران بر شاعران پس از خود شناخته می‌شود. در قرون هجدهم و نوزدهم اشعار او به زبان‌های اروپایی ترجمه شد و نام او بگونه‌ای به‌محافل ادبی جهان غرب نیز راه یافت. هرساله در تاریخ ۲۰ مهرماه مراسم بزرگداشت حافظ در محل آرامگاه او در شیراز با حضور پژوهشگران ایرانی و خارجی برگزار می‌شود. در ایران این روز را روز بزرگداشت حافظ نامیده‌اند.

۲ دیدگاه

  1. معاني لغات غزل (437)

    قصه بهشت: داستان و گفتني ها درباره بهشت.

    جمال: زيبايي.

    حور: زنان سياه و درشت چشم بهشتي.

    انفاس: جمع نفس.

    انفاس عيسي: دَم مسيحايي (با مَمال الف مقصوره آخر كلمه عيسي).

    لطيفه: كلام كوتاه و شيرين.

    خِضِر: خ‍ضْرْ (با كسر دوم به علت ضرورت وزن شعر) نام پيغمبري كه آب حيات نوشيد و عمري طولاني يافت.

    نوش: شهد و شيريني.

    كنايت: كنايه، سخني در پرده گفتن به نحوي كه مقصود و منظور اصلي در وهله اول بالصراحه معلوم نگردد.

    دل من و … : (واو ملازمه كه تخصيص را مي‌رساند) دلِ من مخصوصِ … .

    وَز رحمت آيتي: به نشانه‌يي از لطف اختصاص دارد.

    عطرساي: عطرافشان، معطركننده.

    روحانيان: اهل دل، اهل ذوق و معني.

    رعايت: مراعات، ملاحظه، منظورِ نظر داشتن.

    سوختيم: كنايه از اينكه رنج و محنت كشيديم، از انتظار سوختيم.

    حمايت: دستگيري، حفاظت، ياري، هواداري، طرفداري.

    به هرزه: بيهوده، به عبث.

    كفايت: شايستگي، از عهده برآمدن كاري.

    كرشمه: اشاره مهرآميز.

    خسرو: پادشاه.

    معاني ابيات غزل (437)

    (1) اي كسي كه داستان بهشت وصفي از سر كوي تو و شرح زيبايي حوران بهشتي بازگويي زيباييهاي روي توست.

    (2) (و) نفس حيات بخش عيسي شرح شيرين و مختصر لب لعل مانند تو و آب حيات خضر اشاره گنگي از شهد لبان توست.

    (3) هر ذره دلم بازگو كننده غصه‌يي و هر سطر از شرح خصلت هاي تو نشانه يي از رحمت الهي توست.

    (4) اگر بوي خوش تو پاس حرمت گل را نگاه نمي‌داشت، كي گل مي‌توانست در محفل اهل دل عطرپراكني كند.

    (5) در اشتياق و انتظار رسيدن به خاك آستانه يار، از دست رفتيم. اي باد صبا به ياد داشته باش كه از ما جانب‌داري و حمايت نكردي.

    (6) اي دل، دانش و زندگانيت بيهوده تباه شد. صد گونه امكان و استعداد برايت فراهم بود و به شايستگي از عهده آن برنيامدي.

    (7) اگر در آتش (جهنم) هم نقشِ رويْ و خيال او در پيش چشم مجسم مي‌شود، اي ساقي بيا (و شراب بده تا بنوشم و به جهنم بروم) كه از دوزخ شكايتي ندارم.

    (8) مي‌داني كه مقصود حافظ از (از بازگو كردن) اين درد و غصه ها چيست؟ (شايد كه) از تو اشاره محبت‌آميزي به عمل آمده (در نتيجه) از پادشاه توجه و عنايتي ببيند.

    شرح ابيات غزل (437)

    وزن غزل: مفعول فاعلات مفاعيل فاعلن

    بحر غزل: مضارع مثمّن اخرب مكفوف محذوف

    ٭

    عطار:

    اي آفتاب از ورق رويت آيتي در جنب جام لعل تو كوثر حكايتي

    ٭

    سعدي:

    اي از بهشت جزوي و از رحمت آيتي حق را به روزگار تو با ما عنايتي

    ٭

    اوحدي:

    جان را ستيزه تو ندارد نهايتي خوبان جفا كنند ولي تا به غايتي

    ٭

    كمال خجند:

    دارم ز ابروان تو چشم عنايتي كز نازم ار كشي نكنندم حمايتي

    ٭

    برخلاف تصور بعضي از حافظ پژوهان محترم اين غزل در مدح خواجه تورانشاه وزير شاه شجاع سروده شده نه شاه، و شاعر صراحتاً در بيت مقطع غزل خود به ممدوح خود مي‌گويد: آيا مي‌داني غرض از بازگو كردن اين همه درد و غصه ها براي چيست؟ براي اينكه شايد از طرف تو اشاره محبت آميزي به منصّه ظهور پيوندد و در نتيجه از شاه عنايتي شامل حال من گردد.

    چنين به نظر مي‌رسد كه در يك موقعيت مناسبي حافظ نامه خود را با اين غزل آراسته و براي وزير وقت فرستاده تا سبب استمالت وزير و ميانجي‌گري او شده، در نتيجه كدورت فيمابين او و شاه مرتفع گردد.

    شاعر در بيت پنجم خطاب به وزير مي‌گويد: من در اشتياق رسيدن به خاك آستانه يار (شاه) سوختم و تو فراموش مكن كه در اين راه كمك و استعانتي به من ننمودي و اين گلايه صريحي است كه حافظ از تورانشاه در غزل خود مي‌كند.
    شرح جلالی بر حافظ – دکتر عبدالحسین جلالی

    • سلام دوست عزیز شما رندی حافظ را در اشعارش فراموش نکن درست است معانی و موقعیت و مضمون شعر به تورانشاه بر میگردد اما اشعار حافظ همه و همه معانی زیادی ازش برداشت میشه که مهمترین انها معانی معنوی است که درون اشعار وجود دارد بکوش تا متوجه شوی منظور او از شاه و اوردن نام عیسا و میکده و می در اشعارش را کشف کنی موفق باشی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

به صورت خودکار کلمات فینگلیش را به فارسی تبدیل کن. در صورتی که می‌خواهید انگلیسی تایپ کنید Ctrl+g را فشار دهید.