خانه | دیوان حافظ | غزلیات | غزل ۴۲۶- از خون دل نوشتم نزدیک دوست نامه

غزل ۴۲۶- از خون دل نوشتم نزدیک دوست نامه

از خون دل نوشتم نزدیک دوست نامه انی رایت دهرا من هجرک القیامه
دارم من از فراقش در دیده صد علامت لیست دموع عینی هذا لنا العلامه
هر چند کزمودم از وی نبود سودم من جرب المجرب حلت به الندامه
پرسیدم از طبیبی احوال دوست گفتا فی بعدها عذاب فی قربها السلامه
گفتم ملامت آید گر گرد دوست گردم و الله ما راینا حبا بلا ملامه
حافظ چو طالب آمد جامی به جان شیرین حتی یذوق منه کاسا من الکرامه

 

غزل ۴۲۶

درباره حافظ

خواجه شمس‌الدین محمد بن بهاءالدّین حافظ شیرازی (حدود ۷۲۷ – ۷۹۲ هجری قمری برابر با ۷۰۶ - ۷۶۹ هجری شمسی)، شاعر بزرگ سدهٔ هشتم ایران (برابر قرن چهاردهم میلادی) و یکی از سخنوران نامی جهان است. بیش‌تر شعرهای او غزل هستند که به‌غزلیات حافظ شهرت دارند. گرایش حافظ به شیوهٔ سخن‌پردازی خواجوی کرمانی و شباهت شیوهٔ سخنش با او مشهور است او از مهمترین تأثیرگذاران بر شاعران پس از خود شناخته می‌شود. در قرون هجدهم و نوزدهم اشعار او به زبان‌های اروپایی ترجمه شد و نام او بگونه‌ای به‌محافل ادبی جهان غرب نیز راه یافت. هرساله در تاریخ ۲۰ مهرماه مراسم بزرگداشت حافظ در محل آرامگاه او در شیراز با حضور پژوهشگران ایرانی و خارجی برگزار می‌شود. در ایران این روز را روز بزرگداشت حافظ نامیده‌اند.

۴ دیدگاه

  1. نتيجه تفال :
    1- درباره اين نيت نياز به واقع نگريست پس شما بايد در اين باره کالماً توجه داشته باشيد و با درايت و کياست ودور انديي اقدام کنيد
    2- اکنون د رهجران و فراق کسي يا چيزي اندوهگين عستيد ولي از عاقبت آن آگاه نمي باشيد پس بهتري راه آنست کهبا توکل به خداوند با يکي از استادان با تجربه و آگاه ودلسوز و بيطرف مشورت کنيد و آنگاه به يکي از مشاهد متبرکه رفته دعا ونذر کنيد اين شا ء الله گشايش حاصل گردد
    3- روزگارهميشه بر وفق مرادانسان نمي باشد پس نباي به يک دانه غوره سردي و با يک دانه کشمش گرمي کنيد قدري خوددار و زيرک باشيد آخر غرور و خودخواهي و لجبازي اندازه اي دارد جانب او را نيز در نظر نگيريد و امکانات را بسنجيد درامور علمي موفق مي شويد به شرط آ»که دقت خود ا بيشتر کنيد
    4- همسر يا پدر و مادر شما سخت از اوضاع ناراحت هستند لازم است به آنها اطمينان خاطر بدهيد در ضمن يکي از آنها در کار ضرر بسيار کرده و در خود مي ريزد و ابراز نم يکند پس لازم است به دلجويي و همراهي وي بپردازيد که سخت به مهر شما نياز دارد
    5- ا ززکاوت و هوش همراه با متانت و ملاحت خود استفاده کنيدو گره ار باز نموده تا موفق شويد به زودي خبري و مسافرتي خوش در پيش داريد و 1ول و يا مقامي به دست مي‌آوريد
    6- فرزندم هر که مي خواهد به علم و دانش حضرت آدم ودرک و فهم حضرت نوح و زهد و پارسايي حضرت يحيي بن زکريا و دليري و استواري حضرت موسي عمران بنگرد بايد به علي (ع) نگاه کند پس از حضرت علي (ع) کمک بگيريد و بدانيد شاهين موفقيت و کاميابي همگام شما خواهد شد
    7- خردي و فروش موقعيت دارد تغيير شغل و مقام و اداي قرض و رفتن به سفري شاد حاصل مي شود فرزندي پسربه دنيا مي آيد

    • نتیجه تفال: (تا حدودی غلط گیری شده)
      ۱- درباره این نیت نیاز است به واقع نگریست پس شما باید در این باره کالماً توجه داشته باشید و با درایت و کیاست ودور اندیشی اقدام کنید
      ۲- اکنون درهجران و فراق کسی یا چیزی اندوهگین هستید ولی از عاقبت آن آگاه نمی باشید پس بهتری راه آنست که با توکل به خداوند با یکی از استادان با تجربه و آگاه ودلسوز و بیطرف مشورت کنید و آنگاه به یکی از مشاهد متبرکه رفته دعا ونذر کنید این شاء الله گشایش حاصل گردد
      ۳- روزگارهمیشه بر وفق مراد انسان نمی باشد پس نباید به یک دانه غوره سردی و با یک دانه کشمش گرمی کنید قدری خوددار و زیرک باشید آخرغرور و خودخواهی و لجبازی اندازه ای دارد جانب او را نیز در نظر نگیرید و امکانات را بسنجید درامور علمی موفق می شوید به شرط آنکه دقت خود را بیشتر کنید
      ۴- همسر یا پدر و مادر شما سخت از اوضاع ناراحت هستند لازم است به آنها اطمینان خاطر بدهید در ضمن یکی از آنها در کار ضرر بسیار کرده و در خود می ریزد و ابراز نمی کند پس لازم است به دلجویی و همراهی وی بپردازید که سخت به مهر شما نیاز دارد
      ۵- از ذکاوت و هوش همراه با متانت و ملاحت خود استفاده کنید و گره را باز نموده تا موفق شوید به زودی خبری و مسافرتی خوش در پیش دارید و پول و یا مقامی به دست می‌آورید
      ۶- فرزندم هر که می خواهد به علم و دانش حضرت آدم ودرک و فهم حضرت نوح و زهد و پارسایی حضرت یحیی بن زکریا و دلیری و استواری حضرت موسی عمران بنگرد باید به علی (ع) نگاه کند پس از حضرت علی (ع) کمک بگیرید و بدانید شاهین موفقیت و کامیابی همگام شما خواهد شد
      ۷- خرید و فروش موقعیت دارد تغییر شغل و مقام و ادای قرض و رفتن به سفری شاد حاصل می شود فرزندی پسربه دنیا می آید

  2. معاني لغات غزل (426)

    اني: همانا كه من، به درستي كه من.

    رايت: ديدم.

    دهراً: دنيا را، روزگار را.

    مِنْ: از.

    هجركَ: دوري تو، فراق تو.

    القيامه: قيامت، روز دور و دراز رستاخيز.

    علامت: نشانه.

    ليست: نيست (فعل ماضي مفرد غايبه) و در اينجا با حذف حمزه استفهام در اول كلمه (اليست) به معناي آيا نيست؟

    دموع: (جمع دمع) اشكها.

    عيني: چشم من.

    هذا: اين.

    لنا: براي ما.

    العلامه: علامت، نشان.

    من: كسي كه.

    جرَّبَ: تجربه كرد، آزمود.

    المجربْ: (اسم مفعول) آزموده.

    حلت: (فعل ماضي) حلول كرد، نزول كرد، نازل شد.

    به: به او.

    الندامه: پشيماني، ندامت.

    في: در.

    بعدها: دوري آن.

    عذاب: درد و رنج.

    قربها: نزديكي آن، جوار آن.

    السلامه: سلامت.

    ملامت: سرزنش، نكوهش.

    والله: به خدا، به خدا سوگند.

    ما: (نفي) نه.

    راينا: ديديم.

    ما راينا: نديديم.

    حبا: دوستي را.

    بلا ملامه: بدون سرزنش و شماتت.

    طالب: خواستار.

    به جان شيرين: در برابر جان شيرين، در ازاي جان شيرين.

    حتي: تا، تااينكه.

    يذوق: بچشد.

    منه: از آن.

    كاسا: كاسه، جام.

    من: از.

    الكرامه: كرامت، بخشش، بزرگواري.

    معاني ابيات غزل (426)

    (1) نامه يي با خون دلم براي دوست نوشتم (و نوشتم): من دنيا و روزگار را در دوري تو (از دوري و درازي) به مانند قيامت ديدم.

    (2) (الف) تنها اين اشكهاي چشمم براي ما علامت نيستند. از دوري او نشانه هاي زيادي در چشم دارم.

    (ب) از دوري او نشانه هاي زيادي در چشم دارم. آيا اين اشك هاي چشمم براي ما علامت نيستند؟

    (3) هر چه تجربه كردم از جانب او فايده يي به من نرسيد. كسي كه آزموده را بيازمايد پشيماني عايدش مي شود.

    (4) از طبيبي احوال دوست را پرسيدم گفت در دوري او رنج و عذاب و در نزديكي اش سلامت است.

    (5) گفتم اگر (زياد) به دوست مشغول شوم مورد سرزنش واقع مي شوم. (گفت) به خدا سوگند كه ما عاشقي را بدون سرزنش نديديم.

    (6) حافظ در ازاء دادن جان شيرين خواستار جامي شده است تا از آن جام، شرابي از كرامت عشق بچشد.

    شرح ابيات غزل (426)

    وزن غزل: مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن

    بحر غزل: مضارع مثمن اخرب

    ٭

    سنايي: دي ناگه از نگارم اندر رسيد نامه قالَتْ رَأي فؤادي مِنْ هِجْرِكَ القيامه

    گفتم وفا نداري گفتا كه آزمودي؟ من جَرَبَّ المُجَرَّبْ حَلَّتْ بِهِ النِدامَهَ

    گفتم كه عشق و دل را باشد علامتي هم؟ قالت دُموعُ عَيني لَمْ يَكْفَ بِالْعلامه؟

    ٭

    بدون شك حافظ اين غزل خود را تحت تاثير مطالعه غزل سنايي سروده و انگيزه سرودن او هم مفاد بيت مطلع غزل سنايي است كه به مذاق حافظ چندان خوش نيامده و بدين سبب در غزل خود، شخصاً براي دوست نامه مي نويسد تا سوز و گداز عاشقانه از زبان عاشق بازگو شده باشد نه از زبان معشوق.

    مفاد و ساختمان بيت دوم غزل حافظ و سنايي بازگو كننده يك مضمون اند و بيان سنايي فصيح تر است و اين بدان سبب است كه نخست اين مضمون را بكار گرفته و براي حافظ راه ديگري باقي نمي مانده جز اينكه برخلاف سنايي به صد علامت اشاره كند كه در او مشهود است و اين در واقع پاسخي به سنايي است منتها مصراع دوم ملمع حافظ را بايستي با همزه استفهام خواند (اليست).

    مصراع دوم بيت سوم حافظ همان است كه سنايي در بيت دوم خود آورده و اين يك ضرب المثل عرب است كه هر دو به آن استناد جسته اند.

    عبارت عربي مصراع دوم بيت چهارم حافظ را سودي و قريب، به اين صورت آورده اند:

    في قربها عذابٌ في بُعدها السلامه ليكن از آنجا كه حافظ بلافاصله در بيت پنجم چنين اظهار مي كند: گفتم ملامت آيد گر گرد دوست گردم. و اين بدان معنا ست كه حافظ در پاسخ طبيب مي گويد اگر زياد با دوست معاشرت كنم مورد ملامت مردم واقع مي شوم و مصراع دوم بيت پنجم از قول طبيب است كه در پاسخ حافظ مي فرمايد به خدا سوگند هيچ عشقي را بدون ملامت نديدم. به همين سبب في بعدها عذابٌ صحيح است و اين نا توان در معناي بيت پنجم كلمه (گفت) را در پرانتز به منظور افاده معني اضافه نموده است.

    بيت مقطع اين غزل نيز مورد اختلاف حافظ شناسان است زيرا براي بعضي بدين گونه بليغ نيست و به همين سبب مرحوم رشيد ياسمي چنين اصلاح كرده اند:

    حافظ چو طالب آمد ساقي بيار جامي

    و به نظر اين ناتوان اگر قرار باشد چنين اصلاحي صورت گيرد بايستي آن را بدينگونه بخوانيم:

    حافظ چو طالب آمد جامي، بيار ساقي

    و عقيده ام بر اين است كه حافظ جامي به جان شيرين طالب آمده يعني در ازاء دادن جان شيرين، طالب جامي از باده عشق است و اين صورت كلام اصلي رسا و بليغ است.
    شرح جلالی بر حافظ – دکتر عبدالحسین جلالی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

به صورت خودکار کلمات فینگلیش را به فارسی تبدیل کن. در صورتی که می‌خواهید انگلیسی تایپ کنید Ctrl+g را فشار دهید.