خانه | دیوان حافظ | غزلیات | غزل ۴۰۳- شراب لعل کش و روی مه جبینان بین

غزل ۴۰۳- شراب لعل کش و روی مه جبینان بین

شراب لعل کش و روی مه جبینان بین خلاف مذهب آنان جمال اینان بین
به زیر دلق ملمع کمندها دارند درازدستی این کوته آستینان بین
به خرمن دو جهان سر فرو نمی‌آرند دماغ و کبر گدایان و خوشه چینان بین
بهای نیم کرشمه هزار جان طلبند نیاز اهل دل و ناز نازنینان بین
حقوق صحبت ما را به باد داد و برفت وفای صحبت یاران و همنشینان بین
اسیر عشق شدن چاره خلاص من است ضمیر عاقبت اندیش پیش بینان بین
کدورت از دل حافظ ببرد صحبت دوست صفای همت پاکان و پاکدینان بین

 

غزل ۴۰۳

درباره حافظ

خواجه شمس‌الدین محمد بن بهاءالدّین حافظ شیرازی (حدود ۷۲۷ – ۷۹۲ هجری قمری برابر با ۷۰۶ - ۷۶۹ هجری شمسی)، شاعر بزرگ سدهٔ هشتم ایران (برابر قرن چهاردهم میلادی) و یکی از سخنوران نامی جهان است. بیش‌تر شعرهای او غزل هستند که به‌غزلیات حافظ شهرت دارند. گرایش حافظ به شیوهٔ سخن‌پردازی خواجوی کرمانی و شباهت شیوهٔ سخنش با او مشهور است او از مهمترین تأثیرگذاران بر شاعران پس از خود شناخته می‌شود. در قرون هجدهم و نوزدهم اشعار او به زبان‌های اروپایی ترجمه شد و نام او بگونه‌ای به‌محافل ادبی جهان غرب نیز راه یافت. هرساله در تاریخ ۲۰ مهرماه مراسم بزرگداشت حافظ در محل آرامگاه او در شیراز با حضور پژوهشگران ایرانی و خارجی برگزار می‌شود. در ایران این روز را روز بزرگداشت حافظ نامیده‌اند.

یک دیدگاه

  1. معاني لغات غزل (403)

    شراب لعل: شراب سرخ رنگ.

    كَشْ: بكش، بنوش.

    مه جبينان: ماه پيشاني ها، آنها كه پيشاني‌شان مثل ماه مي درخشد.

    خلافِ: علي رغم.

    خلافِ مذهبِ: بر خلاف شيوه و روشِ‌… .

    دَلق: خرقه.

    دلقِ ملمّع: خرقه رنگارنگ و داراي وصله هاي جور و واجور.

    كمند: دام و بند و تله.

    كوته آستينان: آنانكه خرقه شان داراي آستين هاي كوتاه است كنايه به صوفيان كه خرقه كبود با آستين فراخ و كوتاه مي پوشيدند.

    خرمنِ دو جهان: (اضافه تشبيهي) دو جهان به خرمن تشبيه شده.

    سر فرو نمي آرند: سر فرود نمي آورند، تسليم نمي شوند.

    دِماغ: مغز سر، كنايه از حالت غرور و تكبّر و تَفَرعُنْ.

    خوشه چينان: ريزه خواران، آنانكه در اطراف خرمن ديگران خوشه هاي پراكنده شده را جمع و به مصرف مي رساند، كنايه از صوفيان انگل صفت و بيكاره كه در عين حال متكبّر و خودخواهند.

    اهلِ دل: صاحب ذوق، صاحبدل بصير و بيناي معنويّات.

    حديث: گفتار تازه.

    عهد محبّت: پيمان دوستي و وفاداري به آن.

    وفاي صحبت: وفاداري دوستي و همنشينين و مصاحبت.

    اسير عشق شدن: در بند عشق خود را گرفتار كردن.

    ضمير: انديشه، باطن.

    عاقبت انديش: پايان نگر.

    پيش بينان: روشنفكران، آينده نگرها.

    كدورت: تيرگي.

    صفاي نيّت: پاكي و روشني ضمير و باطن و انديشه.

    پاكان: پاك طينتان، پاك سرشتان.

    پاكدينان: نيك اعتقادان، آنانكه در دين صداقت دارند.

    معاني ابيات غزل (403)

    (1) شراب قرمز بنوش و به چهره ماهرويان بنگر و بر خلاف راه و روشِ تيره صوفيان رياكار چهره اينان را تماشا كن.

    (2) (اين صوفيان رياكار) در زير خرقه وصله دارِ با آستينِ كوتاه خود، دام و بندها نهفته اند. تجاوز و دست‌اندازي اين آستين كوتاهان! را مشاهده كن.

    (3) انديشه هاي غرور‌ آميز و تفرعن اين صوفيان گداصفت و خوشه چينانِ خرمنِ محصولِ ديگران را بنگر كه از فرطِ تكبّر در پيش تمام نعمت هاي دنيا و آخرت، سر تسليم فرود نمي آورند.

    (4) معشوق چين و گره از ابروان خود باز نمي كند. نياز صاحبدلان و ناز نازنينان را تماشا كن.

    (5) حرفي از پيمان دوستي و وفاداري به آن، از كسي به گوش نمي رسد. وفاداري ياران و حريفان را در عالم دوستي ببين!

    (6) راه رستگاري من در اين است كه اسير چنگال عشق شوم. انديشهِ دروني روشنفكرانِ پايان نگر را بنگر!

    (7) مصاحبت دوست، تيرگي ها را از دل حافظ زدود. پاكي نيّت پاك سرشتان و نيك اعتقادان را ببين.

    شرح ابيات غزل (403)

    وزن غزل: مفاعلن فعلاتن مفاعلن فع لان

    بحر غزل: مجتّت مثمّن مجنون اصلم مُسبغ

    ٭

    شاعر براي اينكه خواننده اين غزل پس از قرائتِ بيت مطلع، درباره (آنان) دچار سردرگمي نشود، در بيت دوم غزل بلافاصله )آنان) را معرفي كرده و مشخصات آنها را برمي‌شمارد كه همان آستين هاي كوتاه و فراخِ دلق‌هاي ملمّع صوفيان متظاهر است و در بيت سوم خصوصيات اخلاقي و رفتاري آنها را شرح مي دهد.

    بنابراين مشاهده مي شود سنگ بناي مخالفت با صوفيان متظاهر و نيرنگ باز، از همان ايام جواني و در برخورد با شيخ علي كلاه توسط حافظ در اين غزلها گذاشته شده و تا پايان دوره شعر و شاعري او ادامه داشته است.

    به منظور روشن شدن اين دو نكته كه حافظ اين دو غزل را در ايام جواني و همزمان سروده، يكي آوردن ضمير (آنان) در مطلع غزل است كه فاعل جمله معلوم نيست و چنين مي نماياند كه بايستي در ابيات پاياني غزلي ما قبل از آن ياد شده باشد ديگر همين نارسايي ها كه در دو غزل مشهود است بهترين دليل بر اين است كه شاعر در عنفوان شباب به سرودن اين غزلها دست زده است.

    از همه اين مطالب كه بگذريم به اين نتيجه مي رسيم كه راستي اين شاعر رند با شهامت چگونه به نقاطِ ضعف اين دار و دسته پي برده و راحت و آسايش خيال خود را در راه برملا كردن و رسوا ساختن آنها فدا كرده است؟ و اين نيست مگر درك مفهوم عبارت: اِنَّ الحيوه، عَقيدَهُ و جَهاد.

    در پايان، مضمون بيت سوم اين غزل را حافظ از نظامي گرفته آنجا كه در مخزن الاسرار مي فرمايد:

    دست بدار اي فلك زرق ساز ز آستيِ كوته و دست دراز
    شرح جلالی بر حافظ – دکتر عبدالحسین جلالی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

به صورت خودکار کلمات فینگلیش را به فارسی تبدیل کن. در صورتی که می‌خواهید انگلیسی تایپ کنید Ctrl+g را فشار دهید.