خانه | دیوان حافظ | غزلیات | غزل ۴۷۷- دو یار زیرک و از باده کهن دومنی

غزل ۴۷۷- دو یار زیرک و از باده کهن دومنی

دو یار زیرک و از باده کهن دومنی فراغتی و کتابی و گوشه چمنی
من این مقام به دنیا و آخرت ندهم اگر چه در پی ام افتند هر دم انجمنی
هر آن که کنج قناعت به گنج دنیا داد فروخت یوسف مصری به کمترین ثمنی
بیا که رونق این کارخانه کم نشود به زهد همچو تویی یا به فسق همچو منی
ز تندباد حوادث نمی‌توان دیدن در این چمن که گلی بوده است یا سمنی
ببین در آینه جام نقش بندی غیب که کس به یاد ندارد چنین عجب زمنی
از این سموم که بر طرف بوستان بگذشت عجب که بوی گلی هست و رنگ نسترنی
به صبر کوش تو ای دل که حق رها نکند چنین عزیز نگینی به دست اهرمنی
مزاج دهر تبه شد در این بلا حافظ کجاست فکر حکیمی و رای برهمنی

 

غزل ۴۷۷

درباره حافظ

خواجه شمس‌الدین محمد بن بهاءالدّین حافظ شیرازی (حدود ۷۲۷ – ۷۹۲ هجری قمری برابر با ۷۰۶ - ۷۶۹ هجری شمسی)، شاعر بزرگ سدهٔ هشتم ایران (برابر قرن چهاردهم میلادی) و یکی از سخنوران نامی جهان است. بیش‌تر شعرهای او غزل هستند که به‌غزلیات حافظ شهرت دارند. گرایش حافظ به شیوهٔ سخن‌پردازی خواجوی کرمانی و شباهت شیوهٔ سخنش با او مشهور است او از مهمترین تأثیرگذاران بر شاعران پس از خود شناخته می‌شود. در قرون هجدهم و نوزدهم اشعار او به زبان‌های اروپایی ترجمه شد و نام او بگونه‌ای به‌محافل ادبی جهان غرب نیز راه یافت. هرساله در تاریخ ۲۰ مهرماه مراسم بزرگداشت حافظ در محل آرامگاه او در شیراز با حضور پژوهشگران ایرانی و خارجی برگزار می‌شود. در ایران این روز را روز بزرگداشت حافظ نامیده‌اند.

۵ دیدگاه

  1. خدا خیرتان بدهد که این همه زحمات کشیدید واقعا لذت بردم و
    تا به حال هیچ سایت دیگری به این زیبائی و مفیدی نادیده بودم i

    • معاني لغات غزل (477)

      زيرك: هوشيار.

      باده كُهَن: شراب كهنه.

      در پي‌ام افتند: غيبتم كنند، پشت سر من بدگوئي كنند.

      مقام: جايگاه و در اينجا اشاره به گوشه چمن و موقعيتي است كه در بيت اول گفته شده.

      كُنجِ قناعت: (اضافه تشبيهي) قناعت به كنج و گوشه تشبيه شده.

      گنج دنيا: زر و مال دنيا.

      ثمن: ارزش، قيمت ، بها.

      بيا: هشدار، متوجه باش.

      كارخانه: كارخانه هستي، كنايه از دنيا.

      همچو توئي: آدمي چون تو.

      فسق: گناه.

      تند باد: طوفان.

      تند باد حوادث: (اضافه تشبيهي) طوفان رويدادها و پيشامدها.

      نمي توان ديد: نمي توان تصور كرد.

      روز حادثه: روز پيشامدهاي ناگوار.

      اعتماد: پشت گرمي، اطمينان.

      سَموم: (جمع سمائم) كنايه از بادهاي گرم و مهلك سوزنده.

      طَرْف: جانب، سوي.

      حق: كنايه از خداي متعال.

      مزاج: وضع، حالت، كيفيت طبع.

      دهر: روزگار.

      حكيم: خردمند، صاحب حكمت، فيلسوف.

      راي: انديشه، فكر و تدبير.

      بَرْهَمَن: بَرَهْمن، پيشواي آيين برهمايي و هندويي، كنايه از فرد دانشمند و خردمند.

      معاني ابيات غزل (477)

      (1) (با) دو دوست هوشيار و دانا و دو من شراب كهنه وَ خاطر آسوده‌يي و دفتر شعري و كنار كشتزاري …

      (2) من چنين موقعيتي را با دنيا و آخرت عوض نمي كنم، هرچند كه گروهي پيوسته پشت سر من، از من بدگويي كنند.

      (3) (زيرا) هركسي كه براي زور و مال دنيا گوشه خرسندي و آسوده دلي را از دست داد به مانند آن است كه يوسف مصري را به كمترين قيمتي فروخته باشد.

      (4) اين را بدان كه كار اين كارگاه هستي، به زهد چون تو رياكاري، يا گناه چون من پاكدلي از رونق و رواج نمي افتد.

      (5) در اثر طوفان حاصله از رويدادهاي ناگوار نمي توان باور كرد كه پيش از اين، در اين گلزار گلي يا ياسمني وجود داشته است.

      (6) در ايام و به هنگام پيش آمدهاي ناگوار، تنها مي توان دردِ دلِ خود را با شراب در ميان نهاد، چراكه در چنين زماني نمي توان به كسي اطمينان حاصل كرد.

      (7) با اين باد سوزان مرگ آور كه باغ را درنورديد، جاي شگفتي است كه هنوز بوي گلي و رنگ نسترني باقي مانده است.

      (8) اي دل سعي كن تا شكيبا باشي، زيرا خداوند اعظم چنين انگشتري گرانقدري را در دست ديو پليدي باقي نخواهد گذاشت.

      (9) حافظ، وضع و طبع روزگار در اثر اين مصيبت به تباهي كشيده شده، انديشه خردمندي و اراده تدبير دانشمندي كجاست (تا چاره‌يي بينديشد).

      شرح ابيات غزل(477)

      وزن غزل: مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن

      بحر غزل: مجتّث مثمّن مخبون محذوف

      ٭

      سعدي:

      اگر تو ميل محبت كني و گر نكني من از تو روي نپيچم كه مستَحّبِ مني

      ٭

      اين غزل به هنگام هجوم تيمور و شكست و متواري شدن شاه زين العابدين از شيراز به سال 790 هجري، دو سال قبل از درگذشت حافظ سروده شده و شاعر در كمال نوميدي اوضاع شيراز را به وضع بدي تعريف مي كند.

      نوميدي حافظ به ويژه از دلبستگي واهي او به اقدامات تيمور در جهت بهتر شدن اوضاع سرچشمه مي گيرد.

      بيت پنجم و هفتم اين غزل بالصّراحه از رويدادهاي خونين و خرابي ها و ويراني هايي كه بر كشور بويژه

      بر شيراز گذشته حكايت مي كند اما شدت عشق و علاقه حافظ، اين شاعر ايراندوست به حدي است كه در بيت هشتم به خود تسلي و اميدواري داده كه وضع به اين حال نمي ماند و خداي بزرگ اين ملك و كشور را كه به مثابه انگشتري سليمان است براي هميشه در دست اين ديو پليد باقي نمي گذارد و مقصود حافظ از اهريمن همان تيمور است و در عين حال چشم اميدش به سوي حكيمي و بَرَهْمَني است كه ظهور كرده كشورش را از اين بدبختي ها برهاند و ما در طول تاريخ خود كمتر شاعري را سراغ داريم كه تا اين اندازه مانند حافظ در فكر استقلال و سربلندي وطن خود باشد.
      شرح جلالی بر حافظ – دکتر عبدالحسین جلالی

  2. اصل بیت اول هست: دو یار نازک و از باده کهن دو منی فراغتی و کتابی و گوشه چمنی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

به صورت خودکار کلمات فینگلیش را به فارسی تبدیل کن. در صورتی که می‌خواهید انگلیسی تایپ کنید Ctrl+g را فشار دهید.