خانه | دیوان حافظ | غزلیات | غزل ۲۰۵- تا ز میخانه و می نام و نشان خواهد بود

غزل ۲۰۵- تا ز میخانه و می نام و نشان خواهد بود

تا ز میخانه و می نام و نشان خواهد بود سر ما خاک ره پیر مغان خواهد بود
حلقه پیر مغان از ازلم در گوش است بر همانیم که بودیم و همان خواهد بود
بر سر تربت ما چون گذری همت خواه که زیارتگه رندان جهان خواهد بود
برو ای زاهد خودبین که ز چشم من و تو راز این پرده نهان است و نهان خواهد بود
ترک عاشق کش من مست برون رفت امروز تا دگر خون که از دیده روان خواهد بود
چشمم آن دم که ز شوق تو نهد سر به لحد تا دم صبح قیامت نگران خواهد بود
بخت حافظ گر از این گونه مدد خواهد کرد زلف معشوقه به دست دگران خواهد بود

 

غزل ۲۰۵

درباره حافظ

خواجه شمس‌الدین محمد بن بهاءالدّین حافظ شیرازی (حدود ۷۲۷ – ۷۹۲ هجری قمری برابر با ۷۰۶ - ۷۶۹ هجری شمسی)، شاعر بزرگ سدهٔ هشتم ایران (برابر قرن چهاردهم میلادی) و یکی از سخنوران نامی جهان است. بیش‌تر شعرهای او غزل هستند که به‌غزلیات حافظ شهرت دارند. گرایش حافظ به شیوهٔ سخن‌پردازی خواجوی کرمانی و شباهت شیوهٔ سخنش با او مشهور است او از مهمترین تأثیرگذاران بر شاعران پس از خود شناخته می‌شود. در قرون هجدهم و نوزدهم اشعار او به زبان‌های اروپایی ترجمه شد و نام او بگونه‌ای به‌محافل ادبی جهان غرب نیز راه یافت. هرساله در تاریخ ۲۰ مهرماه مراسم بزرگداشت حافظ در محل آرامگاه او در شیراز با حضور پژوهشگران ایرانی و خارجی برگزار می‌شود. در ایران این روز را روز بزرگداشت حافظ نامیده‌اند.

۳ دیدگاه

  1. نتيجه تفال :
    1- از ترديد و دو دلي دست برداريد و با توکل برخداوند قدم برداريد و مصمم با استفاده از فرصت و زمان با سرعت عمل و مشورت با يکي از آشنايان اقدام و نذر خود را ادا کنيد فرزندم به قول نيچه کسي که ياد مي گيرد پرواز کند ابتدا بايد ايستادن و راه رفتن و دويدن و صعود کردن را فرا گيرد بي مقدمه نمي توان به پرواز درآمد
    2- خواجه دربيت آخر فرمايد : ( اگر طالع چنين ناسازگاري کند گيسوي يار به چنگ بيگانه خواهد افتاد ) تو خود حديث مفصل بخوان از اين معني که بايد کاملاً مراقب و مواظب باشي و بر هوي و هوس خويش مسلط باش
    3- جنابعالي از نيژگيهاي زير برخورداريد منطقي پرهيزگار با ايمان فعال و اري متفکر انتقامجو ملاحظه کار مودب اهل عمل مرتب و منظم متين بدبين صبور خوشرو خو خواه براحترام بذله گو و بي طاقت
    4- پيچيدگي و گرفتار يکار شما ازبين خواهد رفت و لطف خداوند شامل حال شما مي شود و از روحيه خوبي برخوردار مي شويد و انرژي دوباره را به دست مي آوريد ملاقاتي در پيش داريد که موجب گشايش درکارهاي شما خواهدشد .
    5- مسافرت را توصيه مي کنم خريد سودمند است ولي فروش به صلاح نمي باشد تغيير شغل و کار انجام مي يابد و مسافر فعلاً نمي آيد ولي حالش کاملاً خوب است طلاق عملي است ولي مقدمات ازدواج فراهم نمي باشد
    6- او شما را امتحان مي کند مواظب باش که از امتحان سربلند بيرون بيايي و راز دلت را با کسي درميان مگذار و به پدر و مادر احترام بگذار زيرا جديد آنها را ناراحت کرده اي مسافر درکارش گره ايجاد شده بود ولي دعاي شما موثر واقع شد به زودي موفق مي شود و جاي نگراني نيست پس مرا دعا کنيد .

  2. معاني لغات غزل (205)

    خاك ره:خاك راه ، به مانند خاك راه، پست وناچيز مانند خاك زير پا.

    حلقه: هر چيز مدور به شكل دايره اعم از ازآهن ونقره و فلزات ديگر ، طوق ، دايره مردم كه به صورت مدور مجتمع شده باشندو نام طوق و گردنبد حيوانات.

    حلقه در گوش:كنايه از فرمانبرداري و بندگي و چاكري.

    همت خواه: غايت و كماتل آرزوهايت را در خواست كن.

    خود بين: خودخواه مو مغرور ومتكبر.

    ترك: تُرکنژاد ، کنایه از معشوق و محبوب .

    لحد:خاك گور.

    نگران:در حال نگريستن ، چشم انتظار، مردد و اميدوار ، مضطرب.

    معاني ابيات غزل(205)

    (1)تا آن زمان كه از مي و ميخانه اثر ونشانه يي برجاست ، سر خاكسار ما به مانند خاك راه ، زير پاي پير ميكده جاي خواهد داشت.

    (2) از روز ازل حلقه ارادت وبندگي پير ميخانه را در گوش خود دارم . ما بر همان قول و قراري كه از روز ازل نهاده ايم بر قرار و بر همان خواهيم بود.

    (3) آنگاه كه گذارت بر خاك آرامگاه ما فاقد كمال آرزوهايت را در خواست كن زيرا تربت ما زيارتگاه مردم آزاده جهان خواهد بود.

    (4)اي زاهد پيش پا بين دست بردار كه اسرار نهاني و راز افرينش از چشم من و تو پنهان است و همچنان پوشيده خواهد ماند .

    (5) محبوب ترك نژادمن كه به عاشق خود رحم ندارد ، امروز مست از خانه بيرون رفت تا ببينم كه باز خونابه از ديده كدام عاشق بي قراري جاري مي شود.

    (6) شبي كه به شوق ديدار تو سر بر خاك گور خود نهم تا بامداد روز قيامت چشمان بازم نگران باقي خواهند بود.

    (7) اينگونه كه بخت واقبال حافظ سر ناسازگاري دارد ( روز قيامت هم ) زلف معشوق من در دست ديگران خواهد افتاد.

    شرح ابيات غزل(205)

    وزن غزل: فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فع لان

    بحر غزل: رمل مثمن مخبون اصلم مسبغ

    *

    مي دانيم كه در زمان حكومت شاه شجاع يك بار ، حكومت دست به دست شده وموجب قرار دادي كه فيما بين شاه شجاع و برادرشمحمود منعقد مي شود شاه شجاع شيراز را به شاه محمود واگذار و به سوي ابركوه مي رود. در مدت كوتاهي كه شاه محمود بر شيراز مسلط گرديد اوضاع چندان بر وفق مرام حافظ نبود و اين شاعر با وفا و يكرنگ به صف طرفداران شاه محمود نپيوست و همچنان با شاه شجاع در رابطه و مكاتبه بود. اين غزل در اين زمان سروده شده و تعابير و ايهامات آن گواهي بر اين مدعا ست.

    مطلع غزل بازگو كننده وفاداري و ثبات عقيده و تأكيدي است بر اين كه شاعر تا هر زمان كه باشد در راه دوست ديرين وفاد ار باقي خواهد ماند. شاعر در بيت دوم مي گويد من غلام حلقه به گوش پير ميخانه بوده و هستم و خواهم بود بايد دانست اين مصراع : برهمانيم كه بوديم و همان خواهد بود را شاه شجاع در نامه يي كه به برادرش شاه محمود مي نويسد و تعهدي را كه فيما بين آن دو بر قرار شده بار ديگر يادآور و خود نيز با آوردن اين مصراع كه به همام تبريزي منسوب است ( بر همانيم كه بوديم و همان خواهد بود) تجديد عهد مي كند . اين نامه و مكاتبه را حافظ مطمح نظر قرار داده و غزلي در همين وزن قافيه و رديف ساخته و مصراع مورد نظر را نيز تضمين كرده و غزل را براي شاه شجاع مي فرستد . در مورد انتساب اين مصراع به همام جاي ترديد است . زيرا در ديوان همام تبريزي كه به سعي مؤيد ثابتي در سال 1333 شمسي چاپ شده غزلي به اين رديف و قافيه وجود ندارد اما بيتي از همام بدين صورت :

    سالها سجده صاحب نظران خواهدبود هر زميني كه نشان كف پاي تو بود

    در غزلي موجود است و حافظ با تقدم و تأخر مصراعهاي آن در غزل خود آورده است در 2 نسخه از نسخ خطي ، بيتي از غزل همام تبريزي را در غزل حافظ تداخل داده اند كه كاري سهو واشتباه بوده وآن بيت غزل همام به اين صورت آمده است:

    ( بر زميني كه نشان كف پاي تو بود سالها سجده صاحب نظران خواهدبود )

    شاعر در بيت پنجم اين غزل اشاره يي به خروج شاه شجاع از شيراز كرده و با آوردن كلمه (امروز) چنين مستفاد مي شود كه تاريخ غزل احتمالاً همان روز دست به دست شدن حكومت ميان دو برادر باشد و در بيت ششم ، حافظ مراتب نگراني خود را از عاقبت كار شاه شجاع ابزار مي دارد . مفاد ايهامي اين بيت و بيت مقطع غزل دليل بر خوف و رجاي شاعر است به اين معنا كه خروج شاه شجاع از شيراز و تحويل حكومت به برادرش به معناي واقعي خروج او از سياست و دست كشيدن از حكومت نبوده و اين معنا را حافظ كه دوست و محرم و كار گزار دربار شاه شجاع بوده به خوبي مي دانسته كه زير اين كاسه نيم كاسه يي است و با بي صبري منتظر بازگشت فاتحانه شاه شجاع بوده است چنانكه بعداً اين اتفاق عملي گرديد ، اما پيوسته حافظ دل نگران پايان كار بوده و بدين سبب مضامين بيت ششم و هفتم غزل را مي سازد. نحوه تفكر حافظدر سرودن اكثر قريب به اتفاق غزلهايش به ويژه غزلهايي كه باز گو كننده رويداد دهاي سياسي است چنين است كه هر بيتي داراي تعبيري استاما امروزه چون به ريزه كاريهاي تاريخ و تاريخي كه غزل سروده شده كاملاً آگاهي نداريم نمي توانيم به خوبي به آنها پي ببريم به عنوان مثال در اين غزل مشاهده مي شود كه حافظ در بيت چهارم ابتدا به ساكن روي سخن خود را به زاهد خود بين برگدانيده به او مي گويد برو گمشو تو از رازها و سياستهاي پشت پرده سياست خبري نداري و اين توجه حافظ به زاهد خودبين به اين دليل است كه متشرعين از نحوه شب زنده داريها و عيش ونوشهاي شاه شجاع ناراضي بوده ودر تنگنا نهادن او و ترك سلطنت عامل مؤثري بودند و به همين دليل شاعر بيتي از غزل را به صورت ذو وجهين و در كمال مهارت براي حمله به آنها اختصاص مي دهد. در پايان مضموني كه حافظ

    در بيت مقطع غزل خود به كار برده و به طنز از بخت خود شكايت و اختيار زلف معشوقه خود را به دست ديگران پيش بيني مي كند از نظامي است:

    آن سلسله زلف دلبران است وآن نيز به دست ديگران است
    شرح جلالی بر حافظ – دکتر عبدالحسین جلالی

    • درمورد معنی یا خود شعر که:از روز ازل همان بودیم وحلقه به گوشیم بیشتر اشاره به جبر است که همه چیز ما بر مبنای برنامه ای که خداوند برایمان نوشته پیش میرویم،

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

به صورت خودکار کلمات فینگلیش را به فارسی تبدیل کن. در صورتی که می‌خواهید انگلیسی تایپ کنید Ctrl+g را فشار دهید.